1.       ADHD  5

2.       Adoptie  10

3.       Agressie  15

4.       Allochtonen  15

5.       Autisme  18

6.       (Dag)-dromen  22

7.       Depressie  23

8.       Diagnostiek  23

9.       Echtscheiding  24

10.     Eetstoornissen  33

11.      Fantasie-oefeningen  34

12.     Focussing  35

13.     Gespreksvoering  35

14.     Gezinstherapie  36

15.     Hechting  37

16.     Hoogbegaafdheid  38

17.     K.O.P.P.-kinderen  39

18.     Kindermishandeling  40

19.     Kindertekeningen/ beeldtaal 42

20.     Modulen  46

21.     NLD  46

22.     Oorlogskinderen  47

23.     Ouderbegeleiding  48

24.     Overdracht en tegenoverdracht  48

25.     Pedagogiek/opvoeding  49

26.     Pesten  53

27.     Pleegzorg  54

28.     Poppenspel 54

29.     Protocollen en modulen  55

30.     Psychopathologie  55

31.     Rechten en plichten  58

32.     Rouwverwerking  59

33.     Seksueel misbruik  62

34.     Sociale vaardigheidstrainingen  68

35.     Spelbegeleiding  73

36.     Speltherapie  73

37.     Sprookjes  78

38.     Therapeutische spelen  78

39.     Therapeutische verhalen  80

40.     Thuisbehandeling  88

41.     Uithuisplaatsing  89

42.     Verhalen met gevoelsthema´s  89

43.     Verstandelijk gehandicapten  91

44.     Vluchtelingen  100

45.     Zwerfjongeren  101

 


1.    ADHD

ADHD-Adressen

www.balanspagina.demon.nl

ADHD - artikelen

Het zijn geen slechte kinderen, ze hebben een biologische afwijking

Ad Bergsma
Uit: NRC Handelsblad 18-1-1996

Kermis in je hoofd,

Jutka Halberstadt
Uit: Het Volkskrant Magazine 30-11-2002
Volwassenen met ADHD leven permanent in onrust.
De hulpverlening weet er niet altijd raad mee en patiënten worden vaak door hun omgeving niet begrepen.

Steeds meer volwassenen blijken hyperactief

Ellen de Visser
Uit: De Volkskrant 4-4-1998

ADHD - folders

Je hebt van die kinderen...

Informatie over kinderen met ADHD
Uitgegeven door Balans, Postbus 93, 3720 AB Bilthoven, 030-2255050

In gesprek over: Als uw kind te druk is

Uitgegeven door Balans, Postbus 93, 3720 AB Bilthoven, 030-2255050

ADHD - trainingsprogramma’s

De boefjes

M. Kuiper, e.a.
GGZ Midden-Brabant - afdeling Preventie

Remweg

A. Koning, R. van der Krol, e.a.
De Waarden/Paedologisch Instituut, Nijmegen - afdeling Onderzoek en Ontwikkeling
Een trainingsprogramma voor opvoeders van impulsieve, drukke kinderen met aandachtsproblemen.
Nadere info over bovenstaande programma’s: www.graviant.nl
Graviant educatieve uitgaven
Esdoornlaan 15
7004 BA Doetinchem
0314-345400

ADHD - vakliteratuur

Druktemakers

Russell Barkley en Christine Benton
In acht stappen naar beter gedrag van uw kind met ADHD
SWP, 2000
ISBN 9026515774

Ze doen het niet express

Aniet Bruininks
Een structuurverlenende aanpak bij aandachtsstoornissen en hyperactiviteit
SWP 1995
ISBN 9066651725

Diagnose ADHD

Russell A. Barkley
Een gids voor ouders en hulpverleners
SWP, 1999
ISBN 9026514808
Kinderen met ADHD zijn impulsief, overactief, kennen geen remmingen, hebben aandachtsproblemen en zijn bijzonder veeleisend.
Ouders van deze kinderen hebben niet alleen dagelijks te kampen met deze problemen, maar krijgen ook allerlei tegenstrijdige adviezen uit hun omgeving, zodat ze zich op den duur volledig hulpeloos kunnen gaan voelen. Dit boek geeft hen de mogelijheid hun zelfvertrouwen te herwinnen door inzicht te geven in de huidige stand van zaken rond ADHD. Het geeft de meest actuele informatie over oorzaken, prognose, de gevolgen voor een gezin en medicatie en het functioneren op school. Daarnaast bevat het een praktisch deel dat onder andere richtlijnen geeft voor de opvoeding, gedragsverbetering van het kind, veranderingen in het gedrag van de ouders en suggesties om het kind te helpen met problemen in de omgang met andere kinderen.

Kinderen en hyperactiviteit

J.K. Buitelaar
Uitgeverij Kosmos, Utrecht 1994

Zit stil!

Theo Compernolle
Handleiding voor het opvoeden van overbeweeglijke kinderen
Uitgeverij Lannoo, Tielt 1994

Ben jij anders?

Yvonne Douma
Een voorlichtingsboek voor kinderen in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar met ADHD en of PDD-NOS
Uitgegeven door Jeugdzorg Groningen - afdeling Groenendaal
Haydnlaan 6
9722 CH Groningen
050-5239400

Op z´n kop is ook rechtop

Regina Rusch
Uitgave Hans Elzenga
ISBN 9066920491
Hannes is druk, wild. Hij doet gekke dingen en kan zich niet concentreren MBD noemen ze ´t. Een boek voor kinderen zelf (vanaf 9 jaar).

Hyperactieve kinderen

C. Schweizer, J. Prekop
Holland Haarlem
ISBN 9025106749
Wat maakt kinderen onrustig?
Hoe kan een normale ontwikkeling bevorderd worden? Wat kunnen ouders zelf doen?

Videohometraining in gezinnen met een hyperactief kind

Paul Wels en Rianne Jansen
SWP 1995
ISBN 9066651768

ADHD - verhalen

Ze vinden me druk

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075564511
Bram heeft ADHD, hij is druk, maar hij is niet de enige.
Maartje en Jeroen zijn ook druk, maar die hebben geen ADHD.
Ze vinden me druk is een therapeutisch verhaal voor kinderen in de basisschoolleefijd. Het is bedoeld voor kinderen die last hebben van hyperactief gedrag en kinderen met ADHD.
Dit boek is een hulpmiddel om de problematiek uit te leggen en bespreekbaar te maken.

Adoptie – verhalen voor kinderen

Patja de gevlekte panda

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075564279
F 19,90
Dit boekje is geschreven voor kinderen die met pleegzorg of adoptie te maken hebben.
Patja woont in een land waar te weinig voedsel is. Zijn ouders vinden het beter dat hij ergens anders gaat wonen. In de omgeving waar hij terecht komt hebben de panda’s geen vlek op het voorhoofd. Patja vraagt zich af of hij anders is. Tot iemand hem vertelt dat iedereen zo’n vlek heeft in het land waar hij vandaan komt. Dan voelt Patja zich niet uitgesloten, maar speciaal.
Het boek bevat twee versies: een voor meisjes en een voor jongens.

Ik ben Shira, ik ben geadopteerd

Femmie Juffer
Swado Grafigroep BV, Amsterdam
ISBN 90 9002453 0
Zesjarige Shira vertelt en tekent hoe het is om geadopteerd te zijn.
Ook de foto´s van haar en haar, eveneens geadopteerde zusje geven veel informatie.

Mauwtje

Rascal
Van Goor
Gedragen door golven met kruinen van schuim begint het jonge poezenkind Mauwtje aan haar lange reis naar nieuwe ouders.
Mauwtje wordt liefdevol ontvangen en is al gauw de oudste van veel broertjes en zusjes. Een ontroerend en eerlijk verhaal over adoptie, met prenten in kleur.

2.    Adoptie

Adoptie – verhalen voor volwassenen

Ik ben mezelf, adoptiekinderen aan het woord

H. van den Berg-Bakker
In den Toren, Baarn
ISBN 90 607 3168 4

Adoptie

Jolande de Best
Van Holkema en Warendorf
ISBN 90 269 6626 1

Ik besta niet

Tom van Breukelen
gevoelens van een afstandsvader

Geadopteerd

David Brodzinsky
Ambo, Amsterdam
ISBN 90 263 1481 7

Nederlandse pleeg- en adoptiekinderen

Mieke van Dorp en Adriaan Venem
Sdu Uitgeverij Koninginnegracht
ISBN 90 12 08104 1

Bodemloos bestaan

Geertje van Egmond
Ambo
ISBN 90 263 1703 4
Een boek over kinderen met een emotionele handicap.
Door ernstige lichamelijke en geestelijke verwaarlozing in hun vroege jeugd hebben deze kinderen al jong ervaren dat zij ongewenst zijn. Zij hebben niet meegemaakt dat er iemand om hen gaf en voor hen zorgde. Daardoor hebben ze niet geleerd om met anderen rekening te houden. Met alle gevolgen van dien voor henzelf en voor de mensen om hen heen.
Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste verhaalt het leven van het gezin waarin de geadopteerde Isabel opgroeit.
Het tweede deel geeft achtergrondinformatie over het ‘geen-bodem-syndroom’.

Verbinding verbroken

Geertje van Egmond
Ambo
ISBN 90 263 1702 6
‘Verbinding verbroken’ beschrijft een volgende fase in het leven van adoptiedochter Isabel.
Het boek bestrijkt een periode van zeven jaar, waarin Isabel opgroeit binnen en buiten het gezin Van Egmond. Na een behandeling van enkele jaren in een instelling voor kinder- en jeugdpsychiatrie komt zij via een kort verblijf in een internaat terug in het gezin. Er volgt een intensieve periode waarin de gezinsleden en Isabel naar elkaar toe lijken te groeien. Isabel brengt het zelfs tot de examenklas van de mavo. Dan, voorjaar 1992, komt zij op een dag niet aan op school. Isabel blijkt spoorloos verdwenen. Meer dan een half jaar blijft zij onvindbaar. Deze beklemmende periode uit het leven van de familie Van Egmond wordt navrant beschreven.
Dit tweede boek van Geertje van Egmond is net zo indrukwekkend als het eerste boek: Bodemloos bestaan. Pleegouders met een ‘bodemloos kind’ zullen zeker herkenning vinden.

Justo, een gekwetst kind

Coby Grasvelt
Uitgeverij de Toorts
Hoe moeilijk het is om een emotioneel verwaarloosd kind in je gezin op te nemen blijkt uit het dagboek van de schrijfster.
Haar relaas toont de strijd van het gezin om een goede en open relatie met Justo te krijgen. Meer en meer blijkt dat niet de inzet van de adoptie-ouders doorslaggevend is, maar de beschadiging die Justo al had opgelopen voor hij bij hen kwam wonen. Een aangrijpend verhaal, waaruit blijkt hoe noodzakelijk goede begeleiding is.
Een vervolg op dit boek: Ouderschap of hulpverlening

Het huis met het blauwe dak

Tineke Hendriks
Uitgeverij Sjaloom
Jinta is als peuter geadopteerd uit Korea.
Haar adoptie-moeder vindt het moeilik als ze op zoek gaat naar haar verleden. Uiteindelijk gaan ze samen naar Korea om Jinta’s ‘echte’ moeder te vinden.

Adoptiekinderen

F. Juffer
Boom Uitgeverij
ISBN 9053523405

Ik vergeef het je ....

Gaby (Kathy) Leonard
verslag van een afstandsmoeder die contact krijgt met haar zoon
Schriftelijk te bestellen bij de uitgever:
Stenebrug 71 2140 Antwerpen

Dochters van ver

Didi Michielsen
belevenissen van een adoptie-moeder

Ik neem je in mijn armen, ervaringen van een adoptiemoeder

Cheistel Wagner
Gooi en Sticht, Hilversum
ISBN 90 304 0310 1

Adoptie - vakliteratuur

Verbonden door adoptie

F. Juffer
Een experimenteel onderzoek naar hechting en competentie in gezinnen met een adoptiebaby
Academische Uitgeverij Amersfoort, 1993
Recensie over dit boek bij het documentatiecentrum aanwezig.

Adoptie, Van kinderwens tot ouderschap

Tom Schulpen, Loes Sibbing
Kosmos - Z&K
Dit boek is verschenen n.a.v. het 25-jarig jubileum van Wereldkinderen (adoptie- en hulporganisatie). Een boek met relevante gegevens over buitenlandse adoptie, de begeleiding van gezinnen met waardevolle adviezen en tips.

Buitenlandse adoptiekinderen

F.C. Verhulst en H.J.M. Versluis – den Bieman
(vaardigheden en probleemgedrag)
Van Gorcum 1989
ISBN 9023224701

Adoptie – film en video

Adoptie - Steunpunt Roots

Adoptiekinderen uit het buitenland hoeven in de toekomst niet meer langer in het doolhof van belangenorganisaties hun weg te zoeken als zij meer willen weten over hun herkomst. Zij kunnen nu terecht bij Steunpunt Roots in Utrecht.
De Stichting Roots wil een oriëntatiepunt zijn voor adoptiejongeren en –ouders die nieuwsgierig zijn naar de ‘wortels’ van henzelf of hun kind.
In Nederland zijn ongeveer 24 duizend buitenlandse adoptiekinderen. Een groot deel van de kinderen die in de jaren zeventig in Nederland aankwamen, is nu volwassen. Daarmee groeit de vraag naar hun roots. Steunpunt Roots is te bereiken via telefoonnumer 030 – 232 15 50

Zie je mij

Over hechting in adoptiegezinnen
Video, duur: 40 minuten
Regie: Ton Wolswijk
Een productie van Metropolisfilm i.o.v. het RIAGG Zuid-Holland Noord voor adoptie-ouders en mensen die beroepshalve met adoptiegezinnen te maken hebben.
De adoptie-ouders van de vierjarige Chris vertellen over zijn moeizame op komende hechting.
Minke, een jonge vrouw van 20 jaar, beschrijft haar ervaring met het winnen van vertrouwen in de mensen om haar heen. De worsteling van de adoptie-ouders en de adoptant Minke is helder in beeld gebracht. Ook heeft de regisseur de schrijnende tegenstelling weergegeven tussen het opgroeien in een kinderhuis in Brazilië en in een Nederlands gezin.
De band is gemaakt voor de adoptiewereld, maar is zeker ook interessant voor begeleiders van pleeggezinnen en pleegouders die maken hebben met het soms zo moeizame hechtingsproces.

Adoptie - adressen

www.adoptie.net
Bureau Voorlichting Interlandelijke Adoptie (VIA)

Maarssen 0346-576348

Oudernetwerk voor ouders met een adoptie- en/of pleegkind

Overschatten
P/a Nathalie van Koppen
Postbus 85278
3508 AG Utrecht
030-2363738

Adoptie - artikelen en folders

De last van een adoptiekind

Mirjam Schöttelndreier
In: Volkskrant 12-10-1996

Bij wie hoor ik?
Als je geadopteerd wordt

3.    Agressie

Speels omgaan met agressie

Panta Rhei
ISBN 9073207886
134 spelletjes en oefeningen voor onderwijs en jeugdwerk, geschikt voor alle kinderen in de leeftijd van 8 tot 14 jaar.
Dit boek biedt eenvoudige interactiespelletjes en oefeningen; hiermee leren kinderen om op een sociaal acceptabele manier met hun conflicten en onlustgevoelens om te gaan

4.    Allochtonen

Ouder- en kindzorg voor migranten en vluchtelingen

M. Balledux, J. de Mare
SWP 1995
ISBN 90 232 3050 7
Vanuit verschillende invalshoeken wordt in het eerste deel van dit boek antwoord gegeven op de vraag hoe migranten- en vluchtelingenkinderen in staat zijn zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en welke voorwaarden daarvoor gecreëerd moeten worden.
In het tweede deel wordt geschetst hoe de gezondheid van deze kinderen op dit moment is en hoe de zorg aan deze heterogene groepen kinderen en hun ouders verbeterd kan worden. Tenslotte komt ook de Europese situatie rond vluchtelingen, migranten en hun kinderen aan de orde.

Spelend leren

Peter van Beek
Een methodiek voor het werken met kleine kinderen in allochtone gezinnen
SWP 1993
ISBN 9066650885

Cultuur en opvoeding

Lotty Eldering
Interculturele pedagogiek vanuit ecologisch perspectief
ISBN 9056374281

Intercultureel opvoeden

F. de Graaff en A. van Keulen
SWP 1993
ISBN 9066650850

De toekomst ligt op straat

Anke van Keulen
Allochtone jongeren tussen thuis, buurt en school
SWP 1993
ISBN 906665077x

Wegwijzer Psychosociale Hulpverlening aan Allochtonen

De Wegwijzer Psychosociale Hulpverlening aan allochtonen geeft een overzicht an een 150-tal hulpverleners en intstellingen die direct of indirect betrokken zijn bij de hulpverlening en die zich beschikbaar hebben gesteld voor verwijzing en consultatie. De Wegwijzer is bedoeld voor een ieder die in aanraking komt met allochtonen met psychosociale en psychische problemen. Dat kunnen huisartsen, maatschappelijk werkers en hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg zijn. Maar het overzicht kan ook een belangrijke verwijzing betekenen voor anderen, bijvoorbeeld juristen of leerkrachten die te maken krijgen met deze problematiek bij allochtone cliënten en leerlingen. De Wegwijzer is een publicatie van Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie (NIGZ). Het is een geheel herziene versie van De Wegwijzer die in 1985 en 1989 is uitgebracht door het toenmalige Bureau Voorlichting Gezondheidszorg Buitenlanders (BVGB).
Bestelinformatie: De Wegwijzer is als boek (bestelcode ZO 97304) en op diskette (bestelcode ZO 97305) verkrijgbaar. De prijs voor elke van beide is f. 30,- (exclusief verzendkosten). Te bestellen bij het NIGZ, Postbus 500, 3440 AM Woerden. Telefoon: 0348-437606. Fax: 0348-437666.

Niet over praten

Jale Simsek, Diederik van Loggem
Weggelopen allochtone jongeren zelf aan het woord
SWP 1992
ISBN 9066650761

Themanummer Kinder- en Jeugdpsychotherapie

28e jaargang nr. 3, 2001
Secretariaat VKJP, 030-2965348
Het themanummer betreft een bewerking van lezingen die werden gehouden op de studiedag “Een grenzenloze uitdaging, kinder- en jeugdpsychotherapie bij migranten” die op 20 april 2001 werd georganiseerd door de VKJP.
Een aantal lezingen wordt in dit nummer bijeen gebracht.
Inhoud:
Culturele elementen in de loyaliteitsconflicten bij cultureel anderen - A. Gailly
Transculturele psychotherapie met gevluchte adolescenten - G. van der Veer
Allochtone jeugd: de oorzaak van of de oplossing voor de problematiek van allochtonen? - M. Can
“Geen enkele ouder gooit zijn kind in het vuur” Turkse en Marokkaanse meisjes en moeders over de opvoeding - I. Wienese en T. Kalender
Overgang en innerlijke conflicten bij adolescenten - D. van Bekkum

Huizen van karton

Truus Wertheim – Cohen
Mogelijkheden  en onmogelijkheden van creatieve therapie met asielzoekers.

5.    Autisme

Autisme - adressen

NVA: www.autisme-nva.nl
Autisme - artikelen

Onderwijs aan kinderen met aan autisme verwante contactstoornissen

in kinderpsychiatrische kliniek, F. Verheij en E.C. van Doorn
Uit: Engagement

Onderwijs aan kinderen met aan autisme verwante stoornissen

E.C. van Doorn
Uit: Kind en adolescent 1996

Autisme - vakliteratuur

Het syndroom van Asperger

Tony Attwood
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90 265 1672 X
Tot enige jaren had nog vrijwel niemand van het syndroom van Asperger gehoord.
Vandaag de dag is er op elke school wel een kind met het syndroom. De stoornis – vernoemd naar Hans Asperger die vijftig jaar geleden onderzoek naar deed – is herkenbaar door een gebrek aan empathie, het onvermogen vriendschappen aan te gaan, eenzijdige gesprekken, een enorme toewijding voor een speciale interesse, en een onhandige motoriek.
Dit boek biedt een beschrijving en een analyse van de kenmerken van het syndroom van asperger. Ook worden vele praktische strategieën geboden om de effecten van de stoornis te beperken. Door het gehele boek zijn citaten en uitspraken van mensen met het syndroom opgenomen, om het begrip te bevorderen. De heldere stijl en overzichtelijke structuur maken dit boek tot een zinvolle bron van informatie voor ouders en hulpverleners.

Een vreemde wereld,

Martine Delfos
Over autisme, het syndroom van Asperger en PDD-NOS.
Voor ouders, partners, hulpverleners en de mensen zelf
SWP
ISBN 90 665 384 1
In Een vreemde wereld beschrijft Martine Delfos de wereld zoals mensen met een stoornis binnen het autismespectrum die ervaren. Extra aandacht besteedt zij aan kinderen en volwassenen met een autistische stoornis die een normale of bovengemiddelde intelligentie hebben: het syndroom van Asperger en PDD-NOS. Wat er bekend is over deze stoornissen wordt in één omvattend en verklarend model ondergebracht, van het ‘niet begrijpen van grapjes’, gebrek aan tijdsbesef, obsessies tot en met de ‘behoefte alles hetzelfde te houden en geen veranderingen te accepteren’. Zij introduceert als basisbegrip het socioschema. Dit socioschema beheldst de bewuste en onbewuste kennis van zichzelf, hoe men in de wereld staat en hoe men in relatie tot anderen staat,
Door middel van voorbeelden van kinderen, jongeren en volwassenen met deze stoornissen wordt getracht de lezer in te laten leven in wat het betekent om de wereld zo te ervaren en respect te ontwikkelen voor de kwaliteiten die met de handicap samengaan.
Een vreemde wereld biedt inzicht in autisme en handvatten hoe de verschillende aspecten van autisme behandeld kunnen worden om de kwaliteit van leven voor mensen met een autistische stoornis te verbeteren.

Kinderen met een contactstoornis

Peter Dijkshoorn, Welmoed Pietersen en Gerard Dikken
Een (groeps)behandeling voor PDD-NOS kinderen en hun ouders
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90 265 1530 8
De kinderpsychiatrie maakt een enorme ontwikkeling door.
Steeds meer wordt duidelijk dat aanleg een belangrijke rol speelt in pathologie (en in ‘normaliteit’). Kinderen met een atypische pervasieve ontwikkelingsstoornis (PDD-NOS volgens de DSM), kunnen op basis van aanleg of beschadiging problemen hebben in het contact, in de communicatie, in spraak en taal, in het reageren op interne en externe informatie, in de ontwikkeling van het bewegen en de sociale intelligentie.
Dit programma is gericht op de begeleiding van zowel deze kinderen als hun ouders, in gescheiden groepen. De ouders leren omgaan met de zwakke plekken die hun kind heeft. Psycho-educatie naast cognitief gedragstherapeutische tecnieken, bevorderen dat ouders en kinderen na deelname een toegenomen, reëel beeld van de eigen krahct en mogelijkheden hebben.
Deze uitgave biedt een direct bruikbaar en compleet uitgewerkt behandelprogramme, met ondermeer een draaiboek, huiswerkopdrachten, voorbeeldbrieven en formulieren. Naast groepsbehandelinf, geeft dir programma ook veel suggesties voor de individuele begeleiding van kinderen en hun ouders. De methode is met aanpassingen ook bruikbaar voor bijvoorbeeld ADHD-kinderen.

Ben jij anders?

Yvonne Douma
Ben jij anders is een voorlichtingsboek voor kinderen in de leeftijd van 8 tot 12 jaar met ADHD en/of PDD-NOS.
Het boek geeft op een leeftijdsadequate manier uitleg aan het kind over wat er met hem/haar aan de de hand is. Tevens wordt in het boek uitgelegd hoe dit komt, waarbij de schuld noch bij de ouders noch bij het kind wordt gelegd. Ook geeft het boek het kind opdrachten en richtlijnen om beter om te gaan met dingen waar hij/zij moeite mee heeft.
Het boek is te verkrijgen bij:
Jeugdzorg Groningen, afd. Groenendaal
Haydnlaan 6, 9722 CH Groningen (tel.
050-5239400)

Autistische stoornissen en verstandelijke beperking

Dirk Kraijer
Ontwikkelingsstoornis en ontwikkelingstekort
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90 265 1531 6
De dubbele beperking, autisme en verstandelijke handicap, komt frequent voor en vormt een ernstig, lange tijd onderschat probleem.
Dit up-to-date, samenvattende handboek geeft er een helder en volledig beeld van.
In deel een vinden we onderwerpen als de etiologie, de prevalentie, de subtypologie, de prognose en de vaak voorkomende gedragsproblematiek. Deel twee behandelt het diagnostisch proces. Indringend komen aan de orde het gebruik van de DSM-IV, de toepassing van op autistische stoornissen gerichte instrumenten en de specifieke uitslagen van meer algemene tests en schalen. Deel drie ten slotte, richt zich op de bejegening en opvang
De uitgangspunten en basisprincipes hiervan krijgen uitvoerig aandacht. Aansluitend op de bestaande literatuur volgt een bespreking van de praktijk van de opvoeding, omgang en behandeling, zowel thuis als in het netwerk van voorzieningen.

Autisme: aanpassen en veranderen

M.A.H. Mulders, M:A.T. Hansen, C.J.A. Roosen
Handboek voor de ambulante praktijk
Van Gorcum 1996
ISBN 90 232 2878 2
Dit praktijkboek is niet alleen gericht op de cliënten en hun directe omgeving en familie maar ook op het tweede en derde milieu.
Heel indrukwekkend en ook leerzaam is tenslotte het deel waarin cliënten zelf of hun ouders uitgebreid over hun eigen ervaringen aan het woord komen.

Leven met uw autistisch kind

Lorna Wing
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90 265 1565 0
Kinderen met autisme ervaren veel problemen.
Naast leerproblemen hebben zij vaak problemen met sociale interactie, met communicatie en verbeelding. Hun gedrag bestaat veelal uit beperkte, zich herhalende patronen. De wereld is voor hen bevreemdend, soms zelfs beangstigend. Ondanks deze handicaps kunnen kinderen met deze stoonis wel degeijk geholpen worden om beter met het leven van alledag om te gaan als de aard van hun problemen begrijpelijker is.
Leven met uw autistische kind  is een zeer toegankelijk boek voor ouders en professionals. Wing, die reeds dertig jaar onderzoek doet naar autisme en zelf moeder is van een autistisch kind, legt in dit boek uit hoe autistische kinderen de wereld ervaren, hoe hun gedrag en weerzin tegen veranderingen is te begrijpen, waarom zij een georganiseerde en gestructureerde omgeving nodig hebben, en hoe zij veranderen als zij ouder worden. Naast uitgebreide informatie over de stoornis biedt dit boek vele praktische adviezen. De laatste ontwikkelingen in het veld zijn opgenomen om dit boek zo adequaat en zo volledig mogelijk te maken. Het boek is daardoor niet alleen interessant voor ouders, maar ook voor psychologen, artsen, therapeuten en maatschappelijk werkers.

6.    (Dag)-dromen

Kinderdromen

C.G. Jung
Lemniscaat, 1987

Kinderen en dromen

R. Rundqvist
Ankh-Hermes, 1993

7.    Depressie

Kinderen met een depressie

Frank de Fever en Mia Coppens
ISBN 90334 3707 4
Maar liefst 3–5 % van de kinderen in de basisschoolleeftijd is depressief.
Worden ze niet geholpen dan zijn hun vooruitzichten ongunstig. Bij tijdige hulp is de kans op genezing echter groot.
Kinderen uiten depressiviteit vaak heel anders dan ouderen. Hoewel de aangewezen personen daarvoor, blijken opvoeders dan ook nauwelijks de signalen van depressie bij kinderen te herkennen.
Dit boek maakt o.a. via een signaallijst, deze signalering mogelijk en vertelt heel praktisch hoe de kinderen te helpen. Het gaat daabij niet zozeer om het aanbieden van een medische behandeling of psychotherapie maar eerder om opvoeding. Een heel goed en toegankelijk boek voor ouders, leerkrachten, (beroeps)opvoeders, hulpverleners zoals orthopedagogen en psychologen, schoolbegeleidingsdiensten, revalidatiecentra, RIAGG’s ……

8.    Diagnostiek

Gestructureerde Orthopedagogische Spelobservatie

Pim van de Pol
Handleiding voor observatie van de vormkenmerken van verbeeldend spel
Verschenen n.a.v. zijn lezing op de studiedag mei 2001

9.    Echtscheiding

Echtscheiding – artikelen

Echtscheiding dupeert kinderen niet blijvend

Jos Bouten
Uit: Utrechts Nieuwsblad, 24-9-1994
3 A4
“1994 is het jaar van het gezin.
Maar net als in ’93 lopen nog steeds duizenden huwelijken op de klippen. Volgens de utrechtse orthopedagoge Suzanne Dölle wordt ten onrechte vaak gedacht dat kinderen uit vastgelopen relaties (in ons land krijgt een op de zes ermee te maken) voor hun hele verdere leven met de brokken zitten. Een omvangrijk onderzoek heeft zij afgesloten met de conclusie dat echtscheiding voor veel kinderen niet blijvend nadelig is.”

Als ouders apart (gaan) wonen: beschikbare steunbronnen voor kinderen

Lieve Cottyn
Uit: Systeemtheoretisch Bulletin 13 – 1992-1995/4
16 A4
“De uitoefening van het ouderschap na een scheiding kan conflictueus verlopen.
In dit artikel gaan we op zoek naar betekenisgevingen die protektief kunnen zijn voor kinderen die zo’n proces meemaken. Wij bevragen de mogelijkheden van hulpverleners en mensen uit de direkte omgeving om steun te bieden aan kinderen die gekneld raken tussen twee partijen.”

Hoe gaat het met de kinderen?

Barry van Heijningen
Gevolgen van echtscheiding
Uit: Intermediair 7-4-1995
6 A4
“Eén op de vijf kinderen krijgt voor zijn eenentwintigste verjaardag te maken met de echtscheiding van zijn ouders.
Die kinderen doen er vaak alles aan om vader en moeder bij elkaar te houden. Ze zijn de grootste pleitbezorgers voor het traditionele kerngezin. Maar of een scheiding nou echt zo schadelijk is voor kinderen, staat nog te bezien.”

Weekendpapa´s

Dorine Hermans
Uit: Elsevier 3-6-1995
4A4
Gescheiden vaders en hun kinderen vormen een zwijgend leger dat in weekeinden gedwee door ´s lands uitspanningen trekt.
Het afdwingbare recht op omgang met de kinderen heeft een nieuwe vorm van vaderschap doen ontstaan. ‘Vroeger kwam hij thuis en ging achter de krant zitten, nu zijn wij het  belangrijkste voor hem.’ Maar het verdriet blijft.

De prijs van de scheiding

Ineke Jungschleger
Uit: De Volkskrant 19-2-2000
Er kunnen in de toekomst grote veranderingen optreden in de informele zorg.
Kinderen blijken namelijk aanzienlijk minder bereid hun hulpbehoevende ouders te verzorgen wanneer die gescheiden zijn.

 ‘Divorce’ redt ook huwelijken

Wilma Nanninga
Uit: Telegraaf 19-2-1994
Artikel over Frans magazine met leesbare verhalen over aspecten van huwelijksbreuken (o.a. rouwstadia van kinderen).

Kind tussen twee vuren

José van der Sman
De levenslange pijn van echtscheiding
Uit: Elsevier, 5-12-1992
5 A4
“Ieder jaar worden tienduizenden kinderen geconfronteerd met een traumatische gebeurtenis: de scheiding van hun vader en moeder.
Hoewel harde wetenschappelijke bewijzen nog ontbreken, wordt in de praktijk duidelijk dat zij hierdoor voor het leven beschadigd kunnen raken. Steeds vaker klinkt de vraag: wie beschermt de kinderen van haat en nijd?”

Opvallend veel kinderen van gescheiden ouders hopen vijf jaar later toch nog op een verzoening

Carine Vrancken
Uit: Flair nr. 6, 1994

Echtscheiding - therapeutisch spel

Het praten, voelen, doen-spel voor kinderen met echtscheidingsproblemen
Deze aanvulling van het Gardner spel biedt de mogelijkheid uiteenlopende vragen aan de orde te stellen betreffende de situatie waarin het kind verkeert.
Het is te verkrijgen bij:
APZ De Grote Rivieren
Postbus 1001
3300 BA Dordrecht

Echtscheiding - vakliteratuur

Het echtscheidingswerkboek

Sally Blakeslee Ives e.a.
Dit is een groot werkboek met tekeningen en teksten van kinderen, en ruimte om er zelf in te tekenen en schrijven.
Er staan korte, duidelijke teksten van de samenstellers bij.
Het boek is geschikt om te gebruiken bij zowel groeps- als individuele begeleiding van kinderen van gescheiden ouders. Ook ouders zelf kunnen het met hun kind (vanaf 8 jaar) gebruiken, mits zij hun eigen gevoelens weten te hanteren.
Het boek is vooral bedoeld om de eigen gevoelens van het kind dat ermee aan het werk is, naar boven te halen (en zichtbaar via de tekeningen). De kinderen kunnen zich herkennen in de gevoelens en ideeën van andere kinderen en ze worden vaak uitgenodigd zelf iets te tekenen.
Aan de orde komen thema’s als: trouwen, als je ouders uit elkaar gaan, de scheiding, advocaten, gevoelens, hoe kun je jezelf helpen.

Psychotherapy with children of divorces

R. Gardner
Aronson, Including New York 1976
ISBN 08 76 68240 9

En wat gebeurt er dan met mij?

Elisabeth Lockhorn
Kinderen over echtscheiding
een Anthosboek
In den Toren 1980
ISBN 90 6074 519 1
‘En wat gebeurt er dan met mij?’ is een boek over echtscheiding gezien door de ogen van kinderen van zes tot twintig jaar.
Een handreiking aan kinderen in dezelfde situatie en een eye-opener voor ouders, die niet meer weten wat er in hun kind omgaat, omdat ze de handen vol hebben aan hun eigen problemen.
Een inleiding tot de interviews werd geschreven door H. Kits van Heijningen, kinderpsychiater en kinderanalyticus, verbonden aan het Medisch Opvoedkundig Bureau Centrum te Amsterdam.

Kind van gescheiden ouders

R. Lichtenbelt, S. Donker BV
Rotterdam 1980
ISBN 90 61 00178 1

Als je ouders uit elkaar gaan

Ann K. Mitchell
When parents split up - MacDonald Edingburgh 1982
Vertaald door Gemma Haggenburg 1986
Thieme Zutphen
ISBN 90 03 98575 8
Ann K. Mitchell beschrijft aan de hand van vele voorbeelden met welke situaties en gevoelens een kind te maken krijgt als zijn ouders gaan scheiden.
Aan de hand hiervan zullen kinderen in de leeftijd van tien tot veertien jaar hun eigen problemen kunnen herkennen en een beter inzicht kunnen krijgen in al die verwarrende gevoelens, die meestal door dit soort gebeurtenissen worden opgeroepen.

Echtscheidingsproblemen van kinderen, moeilijk maar oplosbaar

M.A. Nugter, M.C.P. Schreurs
Een programma voor een kindergroep.
Te bestellen bij het secretariaat van de vakgroep Klinische Psychologie, Psychologisch Laboratorium - kamer 659, Weesperplein 8, 1018 XA Amsterdam, 020-5253142

Kind van gescheiden ouders, kind van de rekening?

Edward Teyber
Helping children with divorce – Lexington Books New York 1992
Vertaald door Carola Kloos 1996
Ambo Baarn
ISBN 90 263 1361 6
Edward Teyber geeft in dit boek specifieke informatie en praktische richtlijnen, zodat ouders hun kinderen kunnen helpen bij de vragen en problemen die door de scheiding worden opgeroepen.
Het boek is in een zeer heldere en boeiende stijl geschreven.
Teybers visie op vraagstukken als opvoeding, gezag en omgangsregelingen is baanbrekend.
‘Kind van gescheiden ouders’ is uitermate geschikt voor ouders, maar evenzo voor hulpverleners die in hun praktijk te maken hebben met echtscheidingsproblemen.
Prof. Dr. W.H.G. Wolters, hoogleraar medische kinder- en jeugdpsychologie, schreef het voorwoord.

Halve ouders, hele kinderen

Margreet Wegelin
Aramith 1996

Raar uit elkaar

informatiefolder voor kinderen met het thema ‘echtscheiding’

Daar gaan we weer

informatiefolder voor kinderen met het thema ‘omgangsregeling’
Beide folders worden uitgegeven door het Ministerie van Justitie en zijn te bestellen via 070-3706855

Themanummer NVVS - ‘Echtscheiding’

Derde jaargang nr. 1 mei 1997

Echtscheiding – verhalen

Een doolhof in mijn hoofd

Kristien Bocken
Michael wordt door zijn vader het huis uitgezet, samen met zijn moeder.
Van zijn opa krijgt hij steun en langzamerhand vindt hij uit wat de reden is en herstelt het kontakt met zijn vader.
Vanaf 10 jaar

Buitengewoon gewoon

Diane Broeckhoven

Ze kwamen logeren …… en gingen niet meer weg!

A.Browne en Annalena McAfee
Prentenboek, voor te lezen vanaf vijf jaar.
Het rustige leventje van Winnie en haar vader verandert als vaders nieuwe vriendin met een ondeugens zoontje komt logeren. Winnie wil ze weg hebben, maar dan mist ze ze toch.

Het andere huis van Monica muis

Pierre Cornuel
vanaf 13 jaar

Van alles twee

Martine Delfos
Over de betekenis van echtscheiding voor jonge kinderen
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075564406
Kinderen die meemaken dat hun ouders scheiden, zijn er vaak van overtuigd dat zij schuldig zijn aan de ruzies en de scheiding.
Vooral de eerste twee jaar hebben veel kinderen het erg moeilijk, zonder dat zij dat altijd laten merken. Deze kinderen voelen zich dikwijls erg verantwoordelijk voor hun ouders. Ze proberen te voorspellen wat hun ouders van hen verwachten en proberen zich daarnaar te gedragen. Zo raken ze steeds verder verwijderd van hun eigen gevoelens.
In dit verhaal gaat het om een jongen en een meisje waarvan de ouders gescheiden zijn en waarbij moeizaam een omgangsregeling tot stand komt. In aparte tekstblokken wordt een aantal problemen van de kinderen voor ouders verduidelijkt.
Van alles twee is een voorleesverhaal voor kinderen van ongeveer 3 tot 7 jaar dat voor ouders en hun jonge kinderen een hulpmiddel kan zijn om de problematiek uit te leggen en bespreekbaar te maken. Ook kan het kinderen helpen hun verwarde gevoelens onder woorden te brengen.

Annejet en het stuivertje wisselen

Miep Diekman

Als ouders gaan scheiden

R.A. Gardner
Van loghum Slaterus

Achter op de motor

Trude de Jong

Scheiden kan de aardigste mensen overkomen

Peter Mayle en Arthur Robins
Dit is een humoristisch geïllustreerd handboek voor kinderen (vanaf 6 jaar om voor te lezen, vanaf 8 jaar om zelf te lezen).
Onderwerpen die behandeld worden: waarom trouwen mensen eigenlijk; wat kan er fout gaan in een huwelijk; accepteren van ‘die andere man of vrouw’; wonen bij de helft van je ouders; wie krijgt de schuld; hoe de pijn boven te komen. Kinderen worden aangspoord hun ouders te helpen, door ze op te vrolijken of karweitjes te doen en door soms zelf een gesprekje aan te gaan, waardoor hun ouders snappen dat hun kind oud en wijs genoeg is om over scheiden te kunnen praten.

De dag dat Jolanda haar naam veranderde

A.Nuyens
Na de echtscheiding van haar ouders wil Jolanda ook een ander leven beginnen, met een nieuwe naam.
Onderweg naar het stadhuis ontmoet ze wonderlijke mensen, waardoor ze steeds meer zin krijgt in haar nieuwe leven.

Als de beren dansen

Ulf Stark

Mijn hersens draaien rondjes

Rita Verschuur
Van Goor
ISBN 90 002 02975 9
Voor Rita brengt het einde van de oorlog geen rust in haar leven.
Haar ouders zijn gescheiden en nu heeft Rita twee moeders. Het lijkt alsof zij ook twee meisjes wordt. Bij ‘moeder’ is ze keurig, bij ‘mama’ ondeugend. Eigenlijk wil Rita gewoon één meisje zijn.
Vanaf 9 jaar

Uit elkaar

Kate Petty en Lisa Kopper
De Eekhoorn BV Uitgevers 1990
Vertaling uit het Engels door Dineke de Groot
Maartje gedraagt zich heel anders, omdat ze erg in zit over de scheiding van haar ouders.
Een prentenboek met gekleurde illustraties.
Geschikt om voor te lezen aan kinderen vanaf vijf jaar.

Het drakepad

Carry Slee
Van Holkema & Warendorf
Floortjes vader en moeder zijn gescheiden en nu woont Floortje met haar moeder in een nieuw huis.
Ze vindt er niks aan en mist haar vader erg. Gelukkig krijgt ze een knuffeltijger om haar te troosten. Wanneer Floortje haar tijger Tarzan meeneemt naar het drakepad, een geheimzinnig paadje in het bos, komt zij voor grote verrassingen te staan. Vanaf acht jaar.

De koning trok uit om de draak te doden

Brigitte Spangenberg
Verhalen voor kinderen van gescheiden ouders

Ben je belupklupt

Ellen de Vries-Tijsinger

Als er zomaar iets gebeurt

Anna Gretha Winber

Dag papa, tot ziens!

Brigitte Weninger en Alan Marks
Vier Windstreken
Een prentenboek dat sterk doet denken aan ‘Welterusten Kleine Beer’ van Martin Waddell en Barbara Firth en daardoor de sfeer van liefde en veiligheid overbrengt.
Het jongetje Tom heeft elke keer na een weekend bij zijn vader een boos gevoel, omdat papa dan weer weggaat. Zijn moeder troost hem met een metaforisch verhaal over een klein beertje dat bij zijn moeder woont en af en toe door papa beer mee uit wordt genomen om dingen te doen die hij met mama nooit doet. Het afscheid ’s avonds maakt het beertje boos. Mama beer legt uit dat papa en mama ruzie hadden, maar dat ze allebei veel van kleine beer houden. En hij besluit om dan voortaan wat prettiger afscheid te nemen: dag papa, tot ziens!
Voor kinderen van vier tot zeven jaar.

10. Eetstoornissen

Eetstoornissen - artikelen

Ik wilde net zo mooi, dun en gelukkig zijn als een fotomodel

Jildou van der Bijl
jonge vrouwen over hun strijd tegen  anorexia en bulimia
Uit: Margriet nr. 37.

Spelen tussen de marges

Astrid Jacobse
dramatherapie met anorexia- en boulimia nervosa patiënten
Uit: Tijdschrift voor Kreatieve Therapie nr. 3, 1993.

Verslag van 3 publicaties van Spanjer

Norre , Vandereycken en Jansen over anorexia en bulimia, de ambulante behandeling en een handleiding  voor therapeuten, Ron van Outsem
1993

Eetstoornissen

themanummer Zes, juli  2000, Symfora groep
diverse artikelen over de obsesieve aandacht  voor eten

Eetstoornissen - vakliteratuur

Dikke kinderen

Caroline Braet
ISBN 90334-3278-0.
Een gedragstherapeutisch programma voor al wie beroepsmatig met dikke kinderen te maken heeft.

De liefdeval, een autobiografische roman

Katharina Haverkamp
Maarssen,  1979

Mijn  plan .........

Karla van Leeuwen,
Werkboekje voor dikke kinderen
ISBN 903344-3280-3.

Het vege lijf

A. van Lenning
Van Gorcum, 1992
ISBN 90 255 00684.

Anders eten, meer bewegen

Myriam Van Winckel
handleiding voor ouders van dikke kinderen
ISBN 90334-322222799-x.

11. Fantasie-oefeningen

Een reis naar binnen

M. Murdock
Fantasie-oefeningen met kinderen
Lemniscaat 1987

12. Focussing

Kinderen focussen

Anneke Broertjes en Marta Stapert
Uitgave van TRANZIT Transnationaal Centrum voor Focussen en Supervisie

13. Gespreksvoering

Gespreksvoering - artikelen

Praten met kinderen

Jan Jansens
Oudercursus als vorm van opvoedingsondersteuning
In: Pedagogiek in Praktijk Magazine, december 2001

Missen we iets?

F. van Beek
ISBN 90 6665 363 9
F 29,75
Er wordt veel over, maar weinig met jonge kinderen gepraat.
Zeker als het gaat om ‘moeilijke’ zaken zoals levensvragen. Een onderwerp waar menig volwassene nog moeilijk mee uit de voeten kan. Hulpverleners overwonnen hun schroom en gingen in gesprek met jonge uithuisgeplaatste kinderen. Het werden boeiende en levendige gesprekken over het leven, verlangen naar huis, de toekomst, feestvieren, de dood, God en het leven in een groep. Deze en andere belangrijke thema’s worden beschreven, gelardeerd met veel citaten van kinderen. Daarnaast is er aandacht voor de gespreksvoering met jonge kinderen over levensvragen en waarom dat zo vaak als moeilijk ervaren wordt. Een boek met citaten en tekeningen van kinderen, vergezeld door concrete handreikingen voor iedereen die met uit huis geplaatste kinderen werkt. Voor wie niets wil missen van hun belevingswereld en levensvragen.
Fiet van Beek werkte in de jeugdzorg als maatschappelijk werker en journalist. Zij is pleegouder en werkt momenteel als onderzoeker en projectleider bij bureau WESP.

Luister je wel naar mij?

Jan Jansens
Gespreksvoering met kinderen tussen de vier en twaalf jaar
Jan Jansens
ISBN 90 6665 340 X
160 pagina’s
f 39,50
Literatuur over gespreksvoering met kinderen bestaat nauwelijks.
Er is tijdens opleidingen nauwelijks aandacht voor, terwijl spreken met kinderen voor professionals die werken met kinderen een kernactiviteit is.
In dit boek beschrijft de auteur hoe gesprekken met kinderen van vier tot twaalf jaar gevoerd kunnen worden. Hoe krijg je ze aan de praat over wat hen bezighoudt? Moet je praten en spelen tegelijk? Welke vraagtechnieken zijn op welke leeftijd geschikt? Hoe schat ik de mentale leeftijd van een kind in? Hoe zorg je dat een kind een optimale getuige is?
In dit boek is het meest recente onderzoek verwerkt tot een model van leeftijdgewijze vormen van gespreksvoering. Het is geschikt als leerboek voor mensen die met kinderen in de basisschoolleeftijd werken, van leerkracht of politieagent tot therapeut.

Praten met kinderen

Nicole van As en Jan Janssens
Oudercursus als vorm van opvoedingsondersteuning
Leuven: Garant

14. Gezinstherapie

Gezinsspeltherapie - artikelen

Strategic Family Play Therapy

Shlomo Ariel

‘Gezinsspeltherapie’ in de kinderpsychiatrie

S. van Arum, S. Donkers

Gezinsspeltherapie

B.A. van Arum, e.a.
Uit: Systeemtherapie, jaargang 5, nr. 1, 1993

Play in Family Therapy

Eliana Gil

15. Hechting

Hechting - artikelen

Relationeel gestoord en hechtingsgestoord

Anniek Thoomes-Vreugdenhil
Een onderscheid in verwaarlozingsproblematiek
Differentiatietherapie en fasetherapie
Behandelwijzen voor verwaarlozingsproblematiek

Hou me (niet) vast

Cluckers

Hechtingsstoornissen

Dr. G. de Lange, Dekker en van de Vegt,
orthopedagogische behandelingsstrategieën
Assen
ISBN 90 255 0064 1
Als orthopedagoog werkte de auteur jarenlang met hechtingsgestoorde kinderen.
Vanuit deze ervating heeft hij de in dit boek beschreven methode ontwikkeld om deze kinderen beter te kunnen begrijpen en ze thuis, op school of in de hulpverlening uit hun isolement te helpen.

Hechting - adressen

www.deknoop.org

De Knoop’ is een algemene landelijke vereniging voor ouders/verzorgers van kinderen met hechtingsstoornissen / geen-bodem-syndroom.

16. Hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid - adressen

Facta

www.hoogbegaafd.nl

LICHH

landelijk instituut
Ambachtsweg 19
2291 EV Wateringen
tel. 0900-8996015
www.

Hoogbegaafdheid - artikelen

Een groep overslaan

Marleen Schepers
Uit: Libelle

Help een hoogbegaafd kind

Laetitia van der Zwan
Informatiebrochure en aanvullende boekenlijst
IPH, 1995
Ambachtsweg 19, 2291 EV Wateringen, tel. 0900-8996015

Hoogbegaafdheid - literatuur

De begeleiding van hoogbegaafde kinderen

J.T. Webb, E.A. Meckstroth, S.S. Tolan
Van Gorcum
ISBN 9023233484

17. K.O.P.P.-kinderen

K.O.P.P. - kinderboeken

Leven op een zeepbel

Pier Janssen

Mij vertellen ze nooit iets

Kirste Boie

Pip

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties
ISBN 90 7556 424 4
36 pagina’s
f 19,90
Pip is een vrolijk, jong poesje dat samen met haar moeder, broertje en zussen op de boerderij woont.
Met de moeder van Pip gaat het niet altijd goed, soms is ze zomaar heel boos en vreemd. Pip is dan altijd bang dat er iets naars gaat gebeuren of dat ze iets verkeerd zal doen en dat mama boos op haar wordt. Ze begrijpt er helemaal niets van totdat ze op een dag per ongeluk vraagt of mama nog ziek is. Mama kan dan uitleggen hoe het komt dat ze heel vervelend doet zonder dat ze het zelf wil.
Een ontroerend verhaal dat veel kan verduidelijken voor jonge kinderen met psychiatrisch gestoorde ouders.

Teddiewolk

Tim Gladiness
Een jongetje wordt door een innerlijke stem tot kwaad aangezet.
Dit boek kan kinderen helpen om een ouder, die stemmen hoort, beter te begrijpen.

K.O.P.P. - artikelen

K.O.P.P.-Signalenkaart
Uitgebracht door RIAGG Midden-Limburg, afdeling Preventie & dienstverlening voor consultatie, informatie en advies.
Kontaktpersoon Mw. Merkus - 04750-87474

Als een vader of moeder psychische problematiek heeft....

Hoe gaat het dan met de kinderen?
Brochure voor ouders uitgebracht door het Trimbos Instituut / LOP,
Postbus 725, 3500 AS Utrecht, 030-2971100

Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet, of je vader naar de psychiater. Met wie kun jij dan praten?

Brochure voor kinderen te bestellen bij NcGv, Postbus 5101, 3502 JC Utrecht, 030-2971109

Als je vader of moeder psychiatrische problemen heeft ......

Informatie voor jongeren van 12 tot 18 te bestellen bij NcGv, Postbus 5103,
3502 JC Utrecht, 030-2971100

18. Kindermishandeling

Kindermishandeling - adressen

NIZW / Expertisecentrum Kindermishandeling

Postbus 19152
3501 DD Utrecht
Infolijn 030-2306560
E-mail
kindermishandeling@nizw.nl
Internet : www.kindermishandeling.nl

Voor het advies over het melden van een vermoeden van kindermishandeling:

Advies- en Meldpunt Kindermishandeling
0900-1231230

Speciaal voor kinderen en jongeren is er de Kindertelefoon

0800-0432, een gratis telefoonnummer (elke dag van 14.00 - 20.00 uur)

Kindermishandeling - artikelen, brochures

Kindermishandeling met Ovidius als troost

Monica Soeting
Uit: de Volkskrant 25-8-2000
Recensie over het boek ‘Het gebroken woord’ , Rikki Holtmaat, Meulenhof, ISBN 90-290-6711X

Zal ik ´t dan maar zeggen?

Als iemand iets met je doet, wat niet mag!
Brochure voor kinderen, uitgebracht door het Ministerie van Justitie

Kindermishandeling stopt niet vanzelf

Deze folder geeft informatie wat te doen bij de signalering van kindermishandeling en is te bestellen bij
NIZW Uitgeverij
Postbus 19152
3501 DD Utrecht
telefoon 030-2306607
E-mail Bestel@nizw.nl

Kindermishandeling - vakliteratuur

Het mishandelde kind

A.D. Donker
Kindermishandeling en een tekort aan zorg
ISBN 90-6100-4616

Brandnetels, verhalen over kindermishandeling

H. Dorrensteyn
Den Haag 1984

Op weg naar je ware zelf

Jean Jenson
Van Holkema en Warendorf
ISBN 90-269-67608
Een stap voor stap gids om de gevolgen van fysieke, emotionele of seksuele mishandeling in de kindertijd te boven te komen.

Catalogus m.b.t. Kindermishandeling te bestellen bij:

NIZW Uitgeverij
Postbus 19152, 3501 DD Utrecht
030-2306607
bestel@nizw.nl

19. Kindertekeningen/ beeldtaal

Kindertekeningen / beeldtaal - vakliteratuur

Boomtekeningen schetsen de persoonlijkheid

Hedi Alberda-Hankes Drielsma
De boom zwijgt, de tekening spreekt
Ankh-Hermes, Deventer
ISBN 90 202 4970 3

Child Art Therapy

Judith Aron Rubin
Understanding and helping children grow through art
Van Nostrands Reinhold Company, New York
ISBN 0 442 277767 9

Schilderen, boetseren en tekenen als kunstzinnige therapie

Mimi Avelingh
Christofoor, Zeist
ISBN 90 6238 546 x

Wat tekent je kind?

Ursula Baumgardt
Kindertekeningen als spiegel van de ziel
Kosmos, Utrecht / Antwerpen
ISBN 90 215 1243 2

Kinderen tekenen

Rose Fleck-Bangert
Ontwikkeling en achtergronden
Lemniscaat, Rotterdam
ISBN 90 6069 986 6

Tekeningen

Gregg M. Furth
Beeldtaal van het onbewuste
Lemniscaat, Rotterdam
ISBN 90 6069 789 8
Dit boek is in wezen een methode om de taal van tekeningen te ontcijferen.
Gregg Furth beschrijft de achtergronden, de theorie en de mogelijkheden die het analyseren van tekeningen biedt. Aan de hand van de vele afgebeelde tekeningen neemt de auteur de lezer stap voor stap mee in de analyse.

Creatieve therapie

Eveline Grabau en Henriëtte Visser
Spelen met mogelijkheden
Van Loghum Slaterus, Deventer
ISBN 90 368 0022 6

Dat zegt me iets

Maria C. Jansen
De rol van expressie en communicatie in de relatie tussen mensen
Dekker en Van de Vegt, Nijmegen
ISBN 90 255 9969 9

Creativiteitstherapie met kinderen

Edith Kramer
Ad.
Donker, Rotterdam
ISBN 90 6100 175 7

Kindertekeningen

Simone Meykens en Gaston Cluckers
In ontwikkelingspsychologisch en diagnostisch perspectief
ISBN 90 334 3539 x
F 34,25
De auteurs laten zien hoe men – met voldoende theoretische voorkennis – via kindertekeningen een beeld kan krijgen van de belevingswijzen en kernthema’s van een kind en van de aard en ernst van mogelijke emotionele problemen.
Het boek biedt een oriënterend kader in beroepsopleiding en praktijk van klinisch psychologen en therapeuten.

Nico

F.J. Mönks en A.H. Smitsman
Tekenontwikkeling van peuter tot adolescent; 2-18 jaar
Dekker en van de Vegt, Nijmegen
ISBN 90 255 0023 4

Kijk op krabbels

Ignace Schretlen
Over de ontwikkeling van het tekenen en schilderen bij jonge kinderen
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075564376
In een aantal hoofdstukken behandelt de auteur verschillende onderwerpen die te maken hebben met de ontwikkeling van het tekenen en schilderen bij jonge kinderen.
Hij beschrijft wat er gebeurt wanneer het kind voor het eerst gaat krabbelen en volgt de ontwikkeling gedurende de peutertijd en de kleutertijd.
In een prettige, leesbare stijl worden ouders en begeleiders van jonge kinderen een boeiende wereld binnengeleid.
Een heldere aanpak en veel kleurige voorbeelden zorgen voor een grote toegankelijkheid.

Een heel groot bed

Ignace Schretlen
Trude van Waarden Produkties
ISBN 90755644031
Hoe beleven kinderen de slaap?
Het antwoord op deze vraag is vastgelegd in dit boek: vierenvijftig tekeningen en een aantal schilderwerken van kinderen tussen vier en twaalf jaar verbeelden de slaap. Ignace Schretlen gaat in op wat het kind tekent, hoe de tekening tot stand is gekomen en hoever je kunt gaan met interpretaties van een kindertekening. Hij maakt ook duidelijk hoe de motorische ontwikkeling van invloed is op het tekenen.

Beelden kunnen spreken

Wilfried Smis
Studie van het schilderij bij kinderen met psychische problemen
Die keure, brugge
ISBN 90 6200 339 7

Kindertekeningen

Michaela Strauss
De beeldende taal van het kleine kind
Christofoor, Zeist
ISBN 90 6238 042 5

De psychologie van kindertekeningen

Glyn V. Thomas en Angèle M.J. Silk
Swets en Zeitlinger, Amsterdam / Lisse
ISBN 90 265 1318 6

Altijd, altijd moet je aardig zijn

Anneliese Ude-Pestel
Elsevier, Amsterdam / Brussel
ISBN 90 101 0585 7
De auteur is psychotherapeut.
Het boek geeft een beeldverslag van de behandeling van een zesjarig meisje. 

Kindertekeningen / beeldtaal - artikelen

De tekening als beeldende taal

Courtine Wit
Verslag van de lezing

Problemen komen uit hun schuilplaats

Courtine Wit
In: Pschychologie, september 1994

20. Modulen

Modulen

Themanummer van Tijdschrift voor creatieve therapie, 2001/4

Het doolhof der modulen

Darja van Alten
Uit: Tijdschrift voor creatieve therapie, 2002/1

21. NLD

Kinderen met ruimtelijk-visuele problemen

Kaat Timmerman en Dominique van der Schoot
Een beren-aanpak.
Uitgeverij Acco, Leuven/Amersfoort 1998
Boek voor ieder die werkt met kinderen die problemen hebben bij de verwerking van ruimtelijk-visuele informatie, zoals kinderen met NLD. De auteurs beogen deze kinderen een andere denk- en oplossingsstrategie aan te leren. Bedoeling is dat de kinderen hun tekorten bij de ruimtelijk-visuele informatieverwerking kunnen compenseren.

Zo´n bijdehand kind

Balans-uitgave over NLD, gebaseerd op artikelen uit het tijdschrift Balans Belang.

www.nldinfo.nl

NLD - artikelen

Wat is NLD?

Arga Paternotte
Uitgave van Landelijke vereniging Balans 1999

22. Oorlogskinderen

Oorlogskinderen - film

Achter gesloten ogen

Duco Tellegen
Wat gaat er om in de hoofden van kinderen die getraumatiseerd zijn door oorlog?
Als ze hun ogen sluiten, komen de meest angstaanjagende beelden naar boven. Met de film Achter gesloten ogen vertekt documentairemaker Duco Tellegen het verhaal van vier oorlogskinderen.
Deze documentaire kwam tot stand in samenwerking met onder meer Unicef, de EO en het NCDO.

Oorlogskinderen - verhalen

Wat gebeurt er met kinderen in een oorlog

Uitgave Icodo (Informatie- en Coördinatieorgaan Dienstverlening Oorlogsgetroffenen) december 1995
In deze krant kun je lezen wat er met kinderen in een oorlog kan gebeuren.
Er komen mensen aan het woord die in hun jeugd de Tweede Wereldoorlog meemaakten, of kind waren in een andere oorlog en nu in Nederland wonen

23. Ouderbegeleiding

Linking parents to playtherapy

Deborah Killough Mc Guire and Donad E. Mc Guire
A pratical guide with applications, interventions and case studies
ISBN 1-56032-859-2
Dit boek gaat over ouderbegeleiding.
Hoe kun je ouders bij de speltherapie betrekken zodat dit een optimale invloed heeft op de speltherapie met het kind.

Hulpverlening aan ouders nader bekeken

Swets en Zeitlinger
ISBN 9026515189
Dit boek is naar aanleiding van het VKJP/NIP congres ‘Schouders onder de ouders’ verschenen (1998).

24. Overdracht en tegenoverdracht

Overdracht en tegenoverdracht in psychoanalytische psychotherapie

O.N. Markx, R.C. van der Mast
ISBN 90 232 3023
Tegenwoordig wordt in de psychoanalytische psychotherapie, zoals ook in vele varianten van psychotherapie, een centrale betekenis toegekend aan de overdrachts- en tegenoverdrachtsverhoudingen bij het oplossen van neurotische conflicten.
In dit boek komt eerst de theorievorming rond overdracht en tegenoverdracht in psychoanalytische psychotherapie aan de orde, Vervolgens wordt aandacht besteed aan overdracht en tegenoverdracht bij groepstherapie en klinische therapie. Daarna is een hoofdstuk gewijd aan deze problematiek bij adolescenten

25. Pedagogiek/opvoeding

Pedagogiek - adressen

Preventie Jeugdzorg Utrecht

Preventie Jeugdzorg Utrecht is een afdeling van Bureau Jeugdzorg Utrecht. Het bundelt de onderdelen: Kindertelefoon, JONGERENinfoLIJN, Kinder- en Jongerenrechtswinkel, Opvoedtelefoon, Servicebureau Preventie en het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling.
Servicebureau Preventie
Nijenoord 2-4, Utrecht
Postbus 9076, 3506 GB Utrecht
030-2316426
Dit bureau biedt een uitgebreid assortiment aan folders, brochures, voorlichtingsboekjes, vdeo’s en vakliteratuur (over de ontwikkeling van kinderen en jongeren, opvoedingsthema’s, opvoedingsondersteuning en jeugdhulpverlening).

Pedagogiek - artikelen

Een stapje extra voor een drupje minder

Romkje Bosma, Ruud Beunderman, Maarten Vos en Marcel van der Wal
Verslag van het bedplasproject in Amsterdam Centrum/Oud West
Na een korte inleiding over het probleem van bedplassen bij allochtone kinderen wordt het ‘Project Bedplassen Migrantenkinderen’ beschreven dat in de periode 1991 tot en met 1996  binnen Mentrum GGZ Amsterdam werd uitgevoerd.

Een beetje anders

Murat Can
Zindelijkheidstraining voor allochtone kinderen.
Uit: Kinder- en jeugdpsychotherapie, jaargang 30, nummer 1, 2003

Positief omgaan met kinderen

Ina Bakker en Margriet Husmann
Van Gorcum / Dekker en van de Vegt
ISBN 90 232 2917 7
In ‘Positief omgaan met kinderen’ worden vaardigheden beschreven die de omgang tussen ouders en kinderen kunnen verbeteren en positiever kunnen laten verlopen.
Daarbij wordt uitgegaan van het gegeven dat een negatieve benadering negatief gedrag uitlokt, terwijl positief gedrag juist positief gedrag aanmoedigt.  In tien hoofdstukken worden positieve opvoedingsvaardigheden helder uitgelegd.

Hoe kleiner hoe fijner

E.L. ten Brink
Opvoedingsvaardigheden voor ouders van peuters en kleuters
Graviant Educatieve Uitgaven
Hoe kleiner hoe fijner is een voornamelijk gedragtherapeutisch oudertrainingsprogramma.

Huilen - boos zijn – ruzie

H. van Hasselt –Mooy
SWP
ISBN 9066653787
Huilen, boos zijn, ruzie bij kinderen zijn gevoelens en gedragingen waarmee opvoeders nogal eens worstelen.
Dit boek wil hen meer inzicht bieden in emoties die een rol spelen bij dergelijk gedrag en reikt concrete richtlijnen aan hoe zij hier het beste mee om kunnen gaan. Daarbij ook aandacht voor de gevoelens en gedachten van de opvoeders zelf.

Vaardigheden voor ouders

A van Londen, J. Cladder, e.a.
Werkboek met oefeningen om het zelfbeeld van uw kind te verbeteren en gedrag positief te beïnvloeden
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90 265 1099 3
Het opvoeden van een kind is soms niet makkelijk.
Dit werkboek geeft een aantal praktische adviezen om de problemen van alledag aan te pakken. Vier onderwerpen staan daarbij centraal: zelfbeeld van een kind, gespreksvaardigheden, gedrags-beïnvloeding en gezond denken.

Kleine pedagogiek

Prof. Dr. R. Lubbers
Leven en leren leven in onze tijd
Van Gorcum / Dekker en van de Vegt
ISBN 90 232 2934 7
Dit boek gaat over moderne pedagogiek.
Het bevat vier delen, die handelen over:
het waarom en waartoe van opvoeden
de weg waarlangs opvoeding plaats vindt
hoe ouders en kinderen elkaar onderweg niet kwijt raken
de opvoedkundige taak die daaruit voortvloeit.
De auteur neemt afstand van gangbare emancipatoire pedagogiek die ik-gericht is. Hij pleit voor een pedagogiek van samen onderweg zijn, die leidt tot een modern opvoedingsbeleid en antwoord geeft op eigentijdse opvoedingsvragen.

Kijk op emoties

M. Meerum-Terwogt en H.J.Schulze
Therorie en praktijk in ontwikkeling en opvoeding
SWP
ISBN 9066655160
Emoties bevatten een irrationele component waarop wetenschappers en opvoeders slechts moeizaam greep krijgen.
Dat neemt niet weg dat de menselijke interactie altijd op een samenspel tussen denken en gevoel gebasseerd is. Een gebrek aan aandacht voor de emotionele component kan daarom verstrekkende gevoelens hebben, Dit boek verschaft de lezer een theoretisch perspectief op de emotionele ontwikkeling (en de daarmee samenhangende morele ontwikkeling) van kinderen en adolescenten. Maar daarnaast wordt vooral ook aandacht geschonken aan een aantal kenmerkende problemen die tot afwijkend gedrag leiden. Ook de rol van de opvoeder -binnen en buiten het gezin - wordt expliciet in deze beschouwing opgenomen.

Stap voor stap

Een methode om ouders met kinderen (0-6) te begeleiden bij opvoedingsvragen.
ISBN 9066651784
Stap voor stap 2
Een methode om ouders met kinderen (6-12 jaar) te begeleiden bij opvoedingsvragen
ISBN 9066653256
Stap voor stap 3
Een methode om ouders van jongeren (12-18 jaar) te begeleiden bij opvoedingsvragen
ISBN 9066653140
Bert Uittenbogaard, e.a.
SWP

Nestgeuren

Piet Weisfelt
Over de betekenis van ouder-kind relatie in een mensenleven
H. Nelissen, Baarn
Analyse van de ouder-kind relatie vanuit een aantal theoretische concepten binnen de ontwikkelingpsychologie, persoonlijkheidsleer en systeemtheorie

Kwaliteit van leven voor kinderen en andere mensen

Rebecca Wild
Opvoeden met respect voor de innerlijke groei van kinderen en adolescenten
SWP
ISBN 9066654481

26. Pesten

Pesten - Artikelen

Als je gepest wordt, kun je niks

Marieke Henselmans
Uit: Volkskrant, 14 April 2001

Als je kind wordt gepest…

zo kunt U helpen
Uit: Libelle nr. 46 - 2000

Pesten - Adressen

www.ouders.nl

website van Nederlandse ouders met zaken die te maken hebben met het opvoeden van kinderen

www2.sire.nl/sire/pesten.htm

site over haar pesten campagne  Gameover van de stichting ideele reclame Sire

members.tripod.com/~youarespecial

site door en voor mensen die gepest zijn en voor degenen die ermee te maken hebben

www.pesten.net

hulp en info voor scholieren, ouders en leerkrachten

www.educate.co.uk/bullsug.htm

heldere suggesties aan kinderen die worden gepest

www.successunlimited.co.uk/links.htm
kidscape

een Britse organisatie die zich richt op het voorkomen van pesten, geweld, en andere ellende die kinderen kan overkomen

27. Pleegzorg

(Pleeg)kinderen en vreemd gedrag!?

Martine Delfos en Nelleke Visscher
SWP
ISBN 9066653779
Als een pleegkind een pleeggezin binnenstapt komt het niet alleen. In de bagage die het met zich meebrengt zit een eigen levens- en familiegeschiedenis. Vaak is het ook een bagage met de nodige negatieve ervaringen. Hoe moet je het gedrag plaatsen? Vooraanstaande
Nederlandse deskundigen en ervaringsdeskundigen laten in dit boek zij aan zij hun licht schijnen op verschillende gedragsproblemen.

28. Poppenspel

Poppenspel - vakliteratuur

Verslag van de lezing van Cees de Gooyer

op de studiedag over poppen 25 september 1999 (cassettebandje)

Door de pop vindt het kind zichzelf

Marjo Smits
Scriptie, juni 1981

29. Protocollen en modulen

Protocollen in de jeugdzorg

Pier Prins en Noëlle Pameijer
Richtlijnen voor diagnostiek, indicatiestelling en interventie
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 902651610 X
In dit boek worden zowel protocollen behandeld met betrekking tot diagnostiek en behandeling in het algemeen als ook protocollen bij veel voorkomende specifieke problemen.
Aan bod komt onder andere de behandeling van ADHD, oppositioneel en agressief gedrag, angst, depressie, autisme en aan autisme verwante stoornissen, eetstoornissen, acute traumatisering en seksueel misbruik.

Modulen

Themanummer van Tijdschrift voor creatieve therapie, 2001/4

Het doolhof der modulen

Darja van Alten
Uit: Tijdschrift voor creatieve therapie, 2002/1

30. Psychopathologie

Psychopathologie - artikelen

Als je kind depressief is

Uit: Libelle

Het liefst lig ik  naast Lies in haar graf

Ingrid Dekker
Uit: Weekeinde 10 Januari 1998
Een artikel over een borderline-patient.

Kinderen  die blijven somberen

Wim Köhler
Cultureel supplement NRC Handelsblad, 27 Maart 1998

Psychische stoornissen beginnen soms al in de babytijd

Loeke van der Sandt
Uit: Zes, november 1997

Jeffrey Young licht familieleden voor over borderlinestoornis

Ada Krale
Uit: Zes, april 1999

De behandeling van een twaaljarig meisje met enuresis nocturna

Ruud Beunderman
Uit: Kinder- en Jeugdpychotherapie, jaargang 30, nummer 1, 2003

Psychopathologie - vakliteratuur

Kinderen in ontwikkeling

Martine  Delfos
stoornissen en belemmeringen, een naslagwerk voor hulpverleners
Swets en  Zeitlinger Publishers
ISBN 90-265-1446-8.

Kinderen  en gedragsproblemen

Martine Delfos
Angst, agressie, depressie en ADHD.
Een biopsychologisch model met richtlijnen voor diagnostiek en behandeling
Swets en Zeitlinger Publishers
ISBN 90-265 1680 0

Treating Traumatized children, new insights and creative interventions

Beverly James
Lexington  Books
ISBN  0-669-20994-5.

Kinder en Jeugdpsychiatrie

J.A.R. Sanders-Woudstra, F.C. Verhulst,  H.F.J. de Witte
psychotherapie en behandeling
1995
ISBN   90-232-30140.

Kinder- en Jeugdpsychiatrie

F. Verheij en F.C. Verhulst
behandeling en begeleiding
1996
ISBN   90-232-3039-6.

Het kinder- en jeugdpsychiatrische zorgveld

F.  Verheij, F.C. Verhulst
1996
ISBN 90-232-31130-9.

Inleiding in de  kinder- en jeugdpsychiatrie

F.C. Verhulst
1994
ISBN 90-232-2835-9.

Kinder- en jeugdpsychiatrie

F.C. Verhulst, F. Verheij
onderzoek en diagnostiek
1992
ISBN 90-2332-2671-2.

Over trauma’s gesproken

Liet de Vries
hulpverlenen in emotioneel bedreigende situaties
Nelissen, Baarn, 2000
ISBN 90-244-1446-6.

Opgroeien onder moeilijke gezinsomstandigheden

R. Vuijk
ontwikkelingspsychologische studie naar de effecten voor kinderen  van het opgroeien in moeilijke gezinssituaties
De Tijdstroom
ISBN 90-352-15621.

31. Rechten en plichten

Rechten en plichten - artikelen

Infomap Rechtspositie

Uitgave Stichting maandblad Klik, 1994, Utrecht.
Over curatele, mentorschap, geldbeheer en andere juridische kwesties waarmee verstandelijk gehandicapte mensen mee te maken hebben 

De kinderrechtswinkel

Ad den Held
Uit: Libelle Helpt 2.

De rechten van het kind, 10 beginselen

Jan Terlouw.
Voor alle kinderen, de  10 rechten van het kind

32. Rouwverwerking

Rouwverwerking – adressen

Stichting Achter de Regenboog

Othellodreef 95
3561 GT Utrecht
E-mail:
info@achterderegenboog.nl
telefonische hulp en advieslijn: 030-2334141
maandag t/m vrijdag van 9.00 tot 12.00 uur
zakelijke lijn: 030-2368282
maandag t/m vrijdag van 9.00 tot 13.00 uur
Bij de stichting is een uitgebreide literatuurlijst over dood en rouw voor kinderen, jongeren, ouders en hulpverleners op te vragen.

Publicatie-bureau In de Wolken

040 2260450
Dit bureau verzorgt verschillende publicaties voor kinderen, jongeren en hun ouders of verzorgers wanneer er sprake is van verlies door de dood.

Stichting Landelijk Steunpunt Rouwbegeleiding (LSR)

Oude Gracht
Postbus 13189
3507 LD Utrecht
030-2343868
Bij de stichting is een uitgebreide literatuurlijst ‘Kinderen en de dood’ verkrijgbaar evenals de ‘Gids na een overlijden’, een handleiding voor nabestaanden voor zakelijke beslissingen en voor de verwerking van het verlies.

Landelijke Zelfhulporganisatie Ouders van een overleden kind

Postbus 418
1400 AK Bussum

Landelijk Platform Nabestaanden na zelfdoding

Zuiderzeestraatweg 199
3849 AE hierden
0341-451841

Rouwverwerking - artikelen

De kans om te rouwen

Ellen Danhof
Uit: Libelle

Wat, als een kind gaat sterven

Michaja Langelaan
Recensie over het boek ‘Vandaag neem ik een snipperdag’ door Anneke Vriens en Carla Versteeg.
Een ervaringsverhaal in eerste instantie bedoeld voor leerkrachten en ouders.

‘Rouwen moet gewoner worden’

Ester Mijnheer
Een interview met Annet Weijers over traumaverwerking bij kinderen.

Verslag van de lezing ‘Rouwverwerking:

huilen aan de buitenkant of aan de binnenkant’ door, Karaleela Oderkerk
Lezing gehouden op 14-12-1996 voor de NVVS

Ik moet papa´s jas naar de hemel brengen

Marian Vullers
Uit: Amersfoortse Courant 27-5-1995

Een intens gevoel van gemis

Courtine Wit
Recensie over het boek ‘Een verlies voor altijd.
De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder’ geschreven door Maxine Harris

Rouwverwerking – film

Blazen tot honderd

In deze film wil de 12-jarige Maurits (Olivier Tuinier) niet accepteren dat zijn moeder is overleden. Aan zijn vader – een chaotische schilder – heeft hij niets. Pas als Maurits leeftijdsgenootje Moniek ontmoet, leert hij zijn emoties uiten. Met mooie opnames van de seizoenswisselingen geeft regisseur Peter van Wijk het verwerkingsproces geloofwaardig weer.
Ponette van de Franse regisseur Jacques Doilon gaat over een kind dat moeders dood niet kan verkroppen en uiteindelijk alleen moet verwerken; de goedbedoelde verklaringen van vriendjes en familie zijn voor deze kleuter erg verwarrend.

Rouwverwerking - vakliteratuur

Een verlies voor altijd

Maxime Harris
De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder
Uitgeverij Bert Bakker

Kinderen en de dood

A. Ladan, H. Groen-Prakken
ISBN 90 232 3170 8
Reeks Nederlands Psychoanalytisch Instituut
Dit boek wil duidelijk maken hoe kinderen rouwen en welke risico´s zij daarbij kunnen lopen.
Allereerst wordt ingegaan op hoe het begrip ‘dood’ zich bij kinderen ontwikkelt. Daarnaast komt aan bod wat in bepaalde gevallen nodig is om een gestagneerd rouwproces op gang te helpen en wat in dit verband de betekenis kan zijn van de ouderbegeleiding. Vervolgens wordt aan de hand van verschillende gevalsstudies een aantal stoornissen in de ontwikkeling beschreven die op kunnen treden wanneer een kind met de dood wordt geconfronteerd. Ook komt aan de orde wat de betekenis kan zijn van ziekte of overlijden van de therapeut en wordt aandacht besteed aan de problematiek van het vervangkind. Tenslotte wordt de vraag uitgewerkt of en hoe kinderen door hun omgeving in staat worden gesteld om te rouwen.

Het leven duurt een leven lang

Annet Weijers en Petra Penning
Een boek om kinderen en jongeren te helpen bij een verlies
ISBN 90 9014574 5
Een praktisch boek .....
Een boek met methoden .....
Een boek vol concrete handvaten .....
(Uit: Voorwaard auteurs)

Verdriet en rouw

J. William Worden
Gids voor hulpverleners en therapeuten
ISBN 90 265 1199x
Praktische gids voor de hulpverlening na een sterfgeval.
Behandelt de stadia in het normale rouwproces, de diagnose van pathologisch verdriet en de verwerking van specifieke soorten verlies zoals na suïcide, wiegedood en sterfgevallen door aids. Met een trainingsprogramma voor het ontwikkelen van vaardigheden van hulpverleners.

Themanummer ‘rouwverwerking’

Uitgegeven door Vereniging Van Speltherapeuten
november 1996

33. Seksueel misbruik

Seksueel misbruik – adressen

Raad van de Kinderbescherming

Postbus 9017
6800 DW Arnhem
tel: 026-3226555
Raden voor de Kinderbescherming verwijzen naar hulpverlenende instanties of kunnen verzoeken om het uitspreken van kinderbeschermingsmaatregelen.

Bureau vertrouwensarts inzake kindermishandeling

Stadhouderslaan 57
3583 JD Utrecht
tel: 030-2516098

Bureau vertrouwensarts inzake kindermishandeling

Zoutmanstraat 44
2518 GS Den Haag
070-3606078

Vereniging tegen kindermishandeling

Laan Copes van Cattenbugh 72
2585 GD Den Haag
tel: 070-3507011
De VKM is geen hulpverlenende instantie maar beschikt over een landelijk netwerk van preventiemedewerkers die zowel voor een breed publiek als voor specifieke doelgroepen bijeenkomsten verzorgen.

Landelijke vereniging ambulante FIOM

Kruisstraat 1
5211 DT ´s-Hertogenbosch
tel: 073-6128821
De FIOM biedt psycho-sociale hulp aan seksueel misbruikte meisjes / vrouwen en moeders van seksueel misbruikte kinderen.

Seksueel misbruik - artikelen

Het interviewen van jonge kinderen

bij een vermoeden van seksueel misbruik
Uit: MGv 5-89

Het gevaarlijke dier en de vlinder

Vanda Borgart
Beeldende creatieve therapie met slachtoffers van seksueel misbruik, een onderzoek naar triggereffecten
Uit: Tijdschrift voor Creatieve Therapie 1996/1

Signalen van incest

Francien Lamers-Winkelman

Het kan en mag niet waar zijn

signalering van seksueel misbruik bij jonge kinderen, Francien Lamers-Winkelman
Uit: Incest en Hulpverlening, Baartman

Seksueel misbruik bij jongens

Woert Gianotten

Tekening en seksueel trauma bij kinderen

Ria Verschueren
Uit: Tijdschrift voor Orthopedagogiek, Kinderpsychiatrie en Klinische Kinderpsychologie, 20, 1995

Seksueel misbruik - vakliteratuur

Incest en hulpverlening

H. Baartman e.a.
Acco, 1990
ISBN 90 5256 021 8

Horizon

Francien Lamers-Winkelman en I. Bicanic
SWP
Een werkboek voor kinderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt
ISBN 90 6665 345 0
Therapeutenhandleiding bij een werkboek voor kinderen die seksueel misbruik hebben meegemaakt
ISBN 90 6665 346 9
Een werkboek voor ouders van seksueel misbruikte kinderen
ISBN 90 6665 347 7
Therapeutenhandleiding bij een werkboek voor ouders van seksueel misbruikte kinderen
ISBN 90 6665 348 5
De therapeutenhandleiding beschrijft de opzet en uitwerking van een gestructureerde groepstherapie voor kinderen van 4 tot en met 12 jaar die seksueel misbruikt hebben meegemaakt.
Per sessie wordt stap voor stap beschreven hoe een thema, zoals bijvoorbeeld schuld en schaamte, boosheid, nachtmerries en geheimen, kan worden behandeld. Voor de uitwerking van ieder thema worden verschillende mogelijkheden, praten, tekenen, toneelspelen, bewegen enz., uitvoerig beschreven.
In het losbladige werkboek voor de kinderen kan het kind lezen, schrijven en tekenen over de thema´s die aan de orde zijn gekomen.
Ook de therapeutenhandleiding voor de begeleiding van ouders van seksueel misbruikte kinderen geeft een stap voor stap overzicht van de opzet en uitvoering van een groepsbegeleiding van de niet misbruikende ouders.
Het losbladige werkboek voor de ouders geeft hen informatie over allerlei aspecten van seksueel misbruik, over hoe te reageren als het kind thuis komt van therapie, over normaal en abnormaal seksueel gedrag en vele andere zaken.
De handleidingen en werkboeken zijn geschreven voor de behandeling van seksueel misbruikte kinderen in een groep, maar zijn ook goed bruikbaar voor individuele therapie.

Op gebaande paden?

H. Baartman
Ontwikkeling in diagnostiek, hulpverlening en preventie met betrekking tot seksueel misbruik van kinderen
SWP, 1995

Er zijn geen namen voor

Jos van den Broek
Ambo, 1991
ISBN 90263311354

Incesthulpverlening

Frits Bruinsma
Handboek opvang en behandeling bij actuele incest
SWP 1994
ISBN 90 6665 109 1

Hulpverlening aan sexueel misbruikte kinderen en hun gezin

Heleen Woelinga

Seksueel misbruik - verhalen

Ik doe het licht aan

Treska van Aarde
1992
ISBN 9066650672
Literair / beeldend ego-document van een vrouw met incestervaringen op zeer jonge leeftijd.

Seksueel misbruik – verhalen voor kinderen

Kaatje Cactusbloem en haar egel

Marie-Franche Botte
Standaard Uitgeverij / Van Reemst Uitgeverij
ISBN 90 410 9028 2
In dit boek laat Marie-Franche kinderen zien dat er onderscheid is tussen goede en slechte bedoelingen van mensen, tussen onschuldige en gevaarlijke situaties.
En hoe ze voor zichzelf kunnen opkomen.

Dat nare gevoel

Martine Delfos
Seksuele voorlichting aan kinderen over seksueel misbruik.
‘Omdat seks voor volwassenen iets anders is dan voor kinderen kunnen seksuele dingen die volwassenen leuk vinden, bij kinderen heel vervelend voelen en vies of stom.’ In heldere taal legt Martine Delfos uit hoe je als kind in een complex web van machtsmisbruik op seksueel gebied, schaamte- en onlustgevoelens terecht kan komen, En ze vertelt wat je eraan kan doen. Hoe je het kan stoppen. Achterin het boek zijn adressen en telefoonnummers opgenomen. Vanaf 10 jaar.

Blijf van me af

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties, Bussum
Over seksueel misbruik bij jongens.
ISBN 90 6386 114 1
Peter weet niet hoe hij dat vervelende gedoe van zijn stiefvader moet stoppen. De schoolarts gaat hem daarbij helpen.

Blijf van me af

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties, Bussum
Over seksueel misbruik bij meisjes.
ISBN 90 6386 113 3
Marijke weet niet hoe zij dat vervelende gedoe van haar stiefvader moet stoppen. De schoolarts gaat haar daarbij helpen.

Het is niet leuk

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties, Bussum
ISBN 90 6386 115 X
Over kinderen die andere kinderen seksueel misbruiken.
Maarten en Jan hebben een hut gebouwd. Marieke wil hem graag zien, maar de hutregels zijn heel vreemd.

Knuffel heeft zorgen

Katrin Meier en Annette Bley
Uitgeverij de Vries-Brouwers
ISBN 90 5341 334 0
Het verhaal gaat over Marjolein en haar Knuffel(hond) die lange fluisteroren heeft waarin Marjolein al haar geheimpjes vertelt.
En zo hoort Knuffel van Marjolein ook haar vreselijke geheim: een vriend van mama wil haar steeds knuffelen en hij raakt haar aan op rare plekjes en doet haar pijn! Knuffel is dan zo boos dat hij opeens kan praten: “Slechte geheimen mag je gerust verraden, want daar krijg je buikpijn van en verdriet. Je hebt hulp nodig!”. Marjolein besluit naar de lieve buurvrouw te gaan. Ze is opgelucht als ze alles veteld heeft.
Het boek is in zachte tinten getekend. De bladzijden waarin het misbruik wordt  onthuld kunnen confronterend zijn: de tekeningen zijn zeer gedetailleerd.

34. Sociale vaardigheidstrainingen

Laat maar zien wie je bent!,

Jan Baan, Rachel Frankenhuis, Germa de Jong
Pharos
Nonverbale lesmethode voor het vergroten van de sociaal-emotionele weerbaarheid van asielzoekerskinderen

Het blauwe boek

A.M. Collot d´Escury-Koenings
Denken over anderen, dat kunnen kleuters ook
Swets en Zeitlinger
ISBN 90 265 1522 7
Dit boek biedt een methode waarbij kleuters de gelegenheid krijgen zich in de gedachten en gevoelens van anderen in te leven.
In achtentwintig rollenspelletjes komen emoties van toenemende complexiteit aan bod, in situaties die voor kleuters gemakkelijk herkenbaar zijn. Door zich te oefenen in het uitbeelden en herkennen van emoties, doen zij steeds meer ervaring op in het rekening houden met de gevoelens en gedachten van anderen.

Sociale vaardigheidstrainingen voor kinderen

A.M. Collot d´Escury-Koenings, T. Snaterse, E. Mackaay-Cramer
Indicaties, effecten, knelpunten
Swets reeks ‘Psychologie & Praktijk’, 1998
ISBN 90 265 1445 X
In de loop van de tijd zijn veel sociale vaardigheidstrainingen en lesprogramma´s ontwikkeld om sociaal onaangepast gedrag te veranderen.
Dit boek geeft een overzicht daarvan. Daarnaast worden in de bijdragen antwoorden gegeven op vragen als: welke kinderen kunnen sociaal vaardig genoemd worden en welke niet; hoe wordt de diagnose ‘sociaal onvaardig’ gesteld; wanneer helpen sociale vaardigheidstrainingen; moeten sociale vaardigheidstraining voor allochtone kinderen qua vorm en inhoud aangepast worden; wat de effecten van deze trainingen op korte en lange termijn.

Tum – Tum

Een groepstraining voor sociaal incompetente kinderen met een ontwikkelingsachterstand
Graviant Educatieve Uitgaven
Esdoorlaan 15, 7004 BA Doetinchem, tel. 0314-345400
Een volledig uitgewerkt praktisch programma voor zwakbegaafde en licht- tot matig verstandelijk gehandicapte kinderen en jongeren met problemen in de sociale interactie.
Ontwikkeld binnen Hondsberg la Salle te Oisterwijk

Kinderen met een contactstoornis

Peter Dijkshoorn, Welmoed Pietersen en Gerard Dikken
Een groepsbehandeling voor PDD-NOS-kinderen en hun ouders
Swets en Zeitlingern Publishers
ISBN 90 265 1530 8
Dit programma is gericht op de begeleiding van zowel kinderen met een atypische pervasieve ontwikkelingsstoornis als hun ouders in gescheiden groepen.
De ouders leren omgaan met de zwakke plekken die hun kind heeft. Psycho-educatie naast cognitief-gedragstherapeutische technieken, bevorderen dat ouders en kinderen na deelname aan dit programma een toegenomen, reëel beeld van de eigen kracht en mogelijkheden hebben.
Deze uitgave biedt een direct bruikbaar en compleet uitgewerkt behandelprogramma met onder meer een draaiboek, huiswerkopdrachten, voorbeeldbrieven en formulieren. Naast groepsbehandeling geeft dit programma ook veel suggesties voor de individuele begeleiding van kinderen en hun ouders, De methode is met aanpassingen eveneens bruikbaar voor bijvoorbeeld ADHD-kinderen.

Leer samen spelen met Tim en Flapoor

H. Gubbels
Swets Tests Publishers
ISBN 90 265 1616 9
Leer samen spelen met Tim en Flapoor is een sociale vaardigheidstraining voor kinderen van zes tot tien jaar met uiteenlopende sociale problematiek.
De training is vanuit de praktijk ontstaan en is gebaseerd op de training Bang zijn voor andere kinderen van Ringrose en Nijenhuis (1986). De training bevat 15 bijeenkomsten die op speelse wijze worden weergegeven en beschreven in een handzaam werkboek. Alle ingrediënten zijn aanwezig om direct aan de slag te gaan, terwijl de methode ook voldoende ruimte biedt voor persoonlijke aanpassingen.

Ho, tot hier en niet verder

Jooske Kool
Acco
ISBN 90 334 4558 1
Een training in sociale weerbaarheid voor kinderen van 7 tot 12 jaar en hun ouders.

Schatjes, katjes, watjes?

Anne-Mieke Kruuk
Graviant Educatieve Uitgaven
Dit programma is ontwikkeld voor kinderen die ondanks klassikale programma´s over pesten en sociale weerbaarheid, behoefte hebben aan nog wat extra ondersteuning hierin.
Het programma is het meest effectief voor kinderen uit de bovenbouw (vanaf ongeveer 9 jaar) die moeilijkheden ondervinden in het contactleggen en samenspelen met leeftijdgenoten.

Spelend leren, leren spelen

R. Reenders, W. Spijker
Een training in sociale cognities en sociale vaardigheden
ISBN 90 232 3156 2
Een trainingsmethode voor kinderen van 8 tot en met 12 jaar die problemen hebben in het contact met leeftijdsgenoten.
Als ingang van werken is gekozen voor sociale cognities - waardoor kinderen bewuster worden van hun eigen wijze van reageren - en sociale vaardigheden, in plaats van inzichtgevende behandeling. De methode is geschikt voor toepassing bij ambulante en (semi-)residentiële jeugdhulpverleningsinstellingen, centra voor kinderpsychiatrie en in het speciaal onderwijs.

Bang zijn voor andere kinderen

H.J. Ringrose en E.H. Nijenhuis
Wolters-Noordhoff
ISBN 90 01 75851 7
De auteurs hebben jarenlange ervaring met de individuele en groepsgewijze behandeling van sociale incompetentie bij kinderen.
In dit boek hebben zij uitvoerig beschreven hoe een dergelijke behandeling in zijn werk gaat. Zij gaan uit van sociaal-leertheoretische principes en van gegevens uit empirisch onderzoek.

Sociaal vaardig

Erik Verliefde, Ginette Janssens en An Boogemans
Handleiding voor jongerenbegeleiding
Video: ISBN 90334-3505-5
Handleiding: ISBN 90334-3504-7
Iets vragen- luisteren - een kort gesprekje voeren - ‘nee’ zeggen - iets bespreken - kritiek krijgen - kritiek geven - boosheid uiten - teleurstelling uiten - compliment geven ..........
Dit videopakker met begeleidend handboek biedt leerkrachten, hulpverleners en ouders een concreet programma om jongeren tussen 11 en 18 jaar sociale vaardigheden bij te brengen en te onderhouden.

Met het mes op tafel

Cynthia Voigt
Lemniscaat
Het boek geeft een indruk van de gedachtenwereld van een misbruikt meisje met al haar twijfels en onzekerheden en de overlevingsmechanismen die haar op de been houden.

Eerste persoon meervoud

C. West
De Kern, 2000
ISBN 9032507192
Eerste persoon meervoud is een aangrijpend verhaal waaruit blijkt hoe diep de wonden zijn die door seksueel misbruik in een kinderziel geslagen worden.

35. Spelbegeleiding

Leren samenspelen

E. Bomhof en N. Trossel
Amersfoort / Leuven, Acco 1989
ISBN 90 334 9047 1
De auteurs dragen tal van tips en methodieken aan waarmee spel in (leef)groepssituatie een geïntergreerd onderdeel kan worden van de totale benadering van kinderen in deze situaties.
Hun benadering is praktisch: naast algemene informatie over spelmaterialen, speelhoeken, observatie en begeleiding treft de lezer in een apart deel gedetailleerd uitgewerkte spelsuggesties aan.

36. Speltherapie

Kinderpsychotherapie

R. de Bruin – Beneder
Muiderberg 1992
(boekbespreking in themamap aanwezig)

Steungevende kinderpsychotherapie

G. Cluckers, S. Meykens, e.a.
Van Loghum Slaterus, Deventer 1986
ISBN 90 6001 941 5
Het eerste hoofdstuk van deze uitgave biedt een theoretisch kader waarbinnen de psychodynamische ik-steunende kindertherapie wordt geplaatst.
In de volgende hoofdstukken tonen de auteurs in detail hoe men deze principes in de praktijk vorm kan geven.

Playtherapy

V. Axline
Ballantine Books, New York
ISBN  0 345 30335 0
An intensely pratical book that gives specific illustrations of how therapy can be implemented in play contacts, and tells how the toys of the playroom can be vivid performers and aids in growth.
The case histories in this book are true. Axline has taken them from the rich mine of verbatim case material of children referres for playtherapy. These children range in age from four years to twelve, and their problems cover the wide spectrum of maladjusted youngsters - the hostile child, the withdrawn child, the dependent child and the handicapped child.

Beeldcommunicatie

J. Hellendoorn
Een vorm van kinderpsychotherapie
Van Loghum Slaterus, Deventer 1981
ISBN 90 6001 710 2
Beeldcommunicatie is een vorm van kinderpsychotherapie die in Nederland werd ontwikkeld vanaf circa 1950.
De methode is niet afgeleid van een oorspronkelijk voor volwassenen ontworpen therapeutische methode, maar is vanaf haar ontstaan geheel op kinderen gericht en afgestemd geweest. In dat opzicht neemt zij tussen de andere kinderpsychotherapieën een unieke plaats in. Kenmerkend is het speciale gebruik van allerlei verbeeldende technieken, in het bijzonder het verbeeldende spel en de betrokkenheid van de therapeut daarin.
Dit boek beoogt in de eerste plaats een systematische inleiding te geven over de theorie en de werkwijze van de beeldcommunicatie als therapeutische methode. Hieraan wordt in deel 1 aandacht geschonken. In deel 2 worden de besproken principes geïllustreerd met behulp van een tweetal casusbeschrijvingen. Deel 3 tenslotte besteedt aandacht aan het wetenschappelijk onderzoek van de beeldcommunicatie binnen het kader van psychotherapieresearch in het algemeen.

Kinderen met emotionele moeilijkheden

Heleen Niemeyer-Hesselink
Speltherapie als hulp voor ouders en kind
Kosmos, Utrecht/Antwerpen 1992
ISBN 90 215 1645 4
In dit boek geeft de auteur helder en duidelijk aan, welke gedragsmoeilijkheden van kinderen (en opvoedingsproblemen van ouders) kunnen worden behandeld. Aan de hand van individuele therapie, speltherapie en verbeeldinsvormen, gesprekstherapie en beloningssystemen maakt zij duidelijk waar ouders en kinderen baat bij kunnen hebben.

Speciaal spel voor speciale kinderen

J. Hellendoorn, I. van Berckelaar-Onnes
Groningen 1991

Therapie, kind en spel

J. Helllendoorn, e.a.
Bijdragen tot de beeldcommunicatie
Van Loghum Slaterus, Deventer 1985
ISBN 90 6001 832 0
Deze bundel kan worden beschouwd als een vervolg op Beeldcommunicatie.
Een vorm van kinderpsychotherapie. In Therapie, kind en spel worden bepaalde aspecten van de methode nader belicht in bijdragen van diverse auteurs.
Deel 1 gaat in op de methodiek. Onder andere komen aan de orde: de therapeutische betekenis van spel, de relatie therapie-pedagogiek, het kernbegrip ‘beeld’, de indicatiestelling, de begeleiding van de ouders en de vele keuzen waarvoor een kindertherapeut zich gesteld ziet.
Deel 2 bevat casuïstiek, waarbij gestreefd is naar variatie in de problematiek en in de achtergrond van de betrokken kinderen en hun gezin, maar ook in het verloop van de therapie. Naast de informatie over de werkwijze en de bruikbaarheid van de methode geeft dit deel ook zicht op de diversiteit en de eigenheid van de beelden waarin de kinderen hun beleving vormgeven.
In deel 3 wordt verslag gedaan van een onderzoek onder beeldcommunicatie-therapeuten naar hun ervaringen met deze methode.

Variaties in een speelveld

A. Biessels-Smulders, P. Wagenborg
Swets en Zeitlinger, Amsterdam/Lisse 1990
ISBN 90 265 1077 2
Deze bundel verscheen ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Sectie Speltherapeuten van het NGBZ.
Behalve een theoretisch gedeelte over de verschillende richtingen binnen de speltherapie zijn negen gevalsstudies opgenomen.

Hermeneutische psychotherapie in de zwakzinnigenzorg

L. van Rossum
Het methodisch handelen van speltherapeuten
Amersfoort, Vereniging ´s Heeren Loo 1993
ISBN 90 73038 08  1
(boekbespreking in themamap aanwezig)

Dibs op zoek naar zichzelf

V. Axline
Bosch en Keuning, Baarn 1971
ISBN 90 246 4079 2
Het gevecht van een emotioneel gestoord kind op zoek naar de eigen identiteit door middel van psychotherapie.

Mijn eerste kinderboek over speltherapie

Marc A. Nemiroff en Jane Annunziata,
Van Gorcum, Assen / Maastricht 1993
ISBN 90 232 2787 5
Dit boek is bestemd voor kinderen van ongeveer vier tot tien jaar, voor wie psychotherapie wordt overwogen.
Het kan een hulpmiddel zijn om het proces van psychotherapie aan hen te verduidelijken. Het boek belicht vele vragen en zorgen van kinderen over therapie.
De volgende onderwerpen komen o.a. aan bod: hoe je kunt zien dat een kind problemen heeft, hoe een kind in behandeling komt, de vertrouwelijkheid, hoe de spelkamer eruit ziet, hoe een kind in de loop van een therapie vooruitgaat, hoe een behandeling wordt afgesloten.
Aan het einde van het boek worden aan ouders en opvoeders meer gedetailleerde gegevens over de redenen voor verwijzing verstrekt.

Speltherapie - artikelen

Zonder ruimte geen groei

M.J.M.Th. Gudde
Uit: Kinder- en jeugdpsychotherapie nr 4, 1994

Sandplay: zandspeltherapie

volgens de methode van Dora Kalff, Jellemieke Hees-Stouthamer
Uit: Speelblokken 7

Speltherapie op hermeneutische grondslag

Riet van der Heijden
Uit: Speciaal onderwijs, jaargang 70, nr 3

Psychotherapie met kleuters:

een hoofdstuk apart,B. van Hulzen
Uit: Kinder- en jeugdpsychotherapie nr 3, 1994

Libelle Helpt 3

Speltherapie
Nr. 40, 1997

Spel, spelen en speelsheid in therapie en research

J.E.L.J. Vandeputte
Aan de hand van een bespreking van boeken en artikelen, die verschillende opvattingen over het gebruik van spel in psychotherapie behandelen, wordt één discussiepunt nader uitgewerkt, namelijk de mate waarin de psychotherapeut spel verwoordt, hoe hij spel verwoordt en/of de verwoording binnen het spel blijft.
Enkele stellingen van D. W. Winnicott worden aangehaald om de opvattingen van de beeldcommunicatie en zienswijze van de psychoanalytische theorie naast elkaar te plaatsen.

37. Sprookjes

Het nut van sprookjes

B. Bettelheim
Servire, 1993

Kijk eens in de spiegel van het sprookje

W. Cranen
De Toorts, 1994

Verborgen wijsheid van het sprookje

M. Uyldert
De Driehoek, 1997

Sprookjes als therapie

V. Kast
Lemniscaat 1987

Sprookjes die uw kind kunnen helpen

G. Ortner
De Driehoek, 1994

38. Therapeutische spelen

Therapeutische spelen - artikelen

Anders dan verbeeldend spel

A. Buerman en P. de Vet
Het gebruik van regelspelen en therapeutische spelen in de kinderpsychotherapie

Een doos vol gevoelens

Centrum voor ErvaringsGericht Onderwijs
Vesaliusstraat 2
3003 Leuven, België
032 016/325790
(Paul Bouw, Bosveld 327, 5403 AL Uden, 04132-68217)

Het Gardnerspel

Het grote rivierenziekenhuis Dordrecht
Mevr. Bras 078-6322702

Rondje Open Kaart, U. Koster

Graviant educatieve uitgaven
Het bordspel is ontwikkeld voor jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar.
Het doel van het spel is op een speelse wijze in gesprek te komen met de jongere; informatie te verkrijgen over zijn beleving en visie; diagnoses te kunnen ondersteunen met informatie van de jongere zelf; aanknopingspunten te vinden voor begeleiding en gehandeling.
Er is een set met items voor jongeren met ADHD; een tweede voor jongeren met PDD-nos. De derde set ondersteunt de training van sociale vaardigheden aan deze jongeren.

Knuffelboekje en knuffelkaartjes

Yvonne van Meteren en Margot Pieters
De knuffelkaartjes zijn bedoeld voor kinderen in de leeftijd van 6 tot 12 jaar als inzichtkaartje, als steuntje in de rug of gewoon als knuffeltje tussendoor.
Ook kunnen ze dienen als uitgangspunt voor een gesprek of het maken van een tekening. Een mooi en speels hulpmiddel om het kind beter te leren kennen en begrijpen. Het boekje is bedoeld als aanvulling c.q. completering van de kaartjes.

Ojeman Wereldspel

Sartorius
Uitgever en importeur
Erik Satiestraat 1
1323 SL Almere
036-5363812
Het Ojeman Wereldspel materiaal ziet er uit als speelgoed.
Een zak met ca. 160 elementen, bestaande uit: huisjes, boompjes, beestjes, bouwmateriaal.
Het wordt gebruikt als een onderzoeksinstrument. Het biedt de mogelijkheid, mits op de juiste manier toegepast, eventuele taal- em leesproblemen te signaleren

39. Therapeutische verhalen

Therapeutische verhalen - methodiek

Spel werkt

vertel het door!,Odra Buijs en Lisette van der Poel
SWP Publishers, 2001
ISBN 90 6665 427 9
Het boek is samengesteld door Centrum Spelmethodiek van de Hogeschool van Utrecht dat jaarlijks de ‘Spel werkt’-dag organiseert, een studiedag waarin spel in al zijn verschijningsvormen centraal staat.
Het thema in 2001 was: Spel werkt, vertel het door! In dit boek treft u de theoretische of methodische onderbouwingen van de workshopsleiders op deze studiedag. De auteurs vertellen hoe je een verhaal kunt inzetten ter ondersteuning van de ontwikkeling en ontplooiing van kinderen, hoe kinderen – én volwassenen – middels spel hun verhaal vertellen en ze reiken technieken en methodieken aan in het bedenken en vertellen van verhalen. Ieder spel laat een verhaal zien en verhalen vertellen is keer op keer een spel.

Ik voel me zo …..,

L. Depondt, M. Kog, e.a.
Ervaringsgericht werken met verhalen en prentenboeken rond gevoelens van jonge kinderen
Reeks Kleuteronderwijs, nr. 2
Een nagenoeg onuitputtelijke reeks van praktijkervaringen toont het aan: prentenboeken en verhalen zijn van onschatbare waarde om kindern van 2 tot 6 beter te leren omgaan met gevoelens en emotionele problemen.
Het is een middel dat kinderen ook heel erg aanspreekt.
In deze gids krijgt men in een oogwenk een zicht op een ruim aanbod van titels. Ze staan geordend per gevoelsthema zodat men rond een bepaalde situatie makkelijk een gepast boek kan terugvinden.

Verhalen maken in therapie en onderwijs

Alisa Gersie en Nancy King
Een werkmethode voor het stimuleren en ontwikkelen van de creativiteit, de verbeeldingskracht en het expressievermogen van mensen
GGZ Select, Amsterdam 1996
De auteurs hebben uit alle delen van de wereld mythen en legenden verzameld en deze geordend in zeven thema´s. Deze thema´s weerspiegelen de belangrijkste ervaringen van het menselijk bestaan.
Deze verhalen stellen ons in staat onze eigen ervaringen te koppelen aan die van de mensheid. De schrijfsters geven aan hoe de mythen en legenden gebruikt kunnen worden om onze verbeeldingskracht en ons uitdrukkingsvermogen te stimuleren. De oefeningen kunnen zowel in groepsverband al individueel worden uitgevoerd.

Werken met metaforen voor jonge kinderen

Nico Knijnenburg
Uit: Spel werkt – Odra Buijs
Phaedon 1993

Het maken van kleine metaforen met behulp van een spelbeeld

Nico Knijnenburg
Uit: Spel werkt, leer spelen – Odra Buijs
1997

Bruno, Bella en de anderen

Jacoba Krul - de Ruiter
SWP
ISBN 906665354X
Dit voorleesboek is bedoeld als hulpmiddel bij het praten met en behandelen van kinderen die met een, of meerdere problemen te maken hebben, Problemen als (pathologisch) liegen, stelen, maar ook agressie, misbruikt zijn, slachtoffer van incest.
Bij de voorleesverhalen biedt de auteur deskundige informatie, zowel theoretisch als praktisch voor degene, die de verhalen voorleest.

Kinderen en angst

Dr. A. van Londen, drs. K. van Petersen
Omgaan met emoties, angst, boosheid, jaloezie en rivaliteit bij kleine kinderen
 (dit boek wordt niet meer uitgegeven, nog wel te verkrijgen in de bibliotheek)
In dit boek hebben de schrijvers éénentwintig metaforen / verhaaltjes opgeschreven die door de ouders aan kinderen voorgelezen kunnen worden. Er is een handleiding bij om te bepalen welk verhaal geschikt is bij welk probleemgedrag. Door deze verhaaltjes kunnen ouders met een kind doorpraten over herkenbare, maar verhulde problemen en gevoelens; de oplossingen kunnen voor het kind een handreiking zijn.
De verhalen sluiten aan bij de belevingswereld van kinderen van vijf tot tien jaar.

De diepste kloof

Jeanne Meys
Spel en verhaal als hulp voor kinderen met problemen
ISBN 90 6238 547 8

Ridder Tim verjaagt de spoken

Brigitte Spangenberg
Christofoor Uitgeverij
ISBN 9060384644
Verhalen doen wonderen.
Ze laten kinderen voelen dat er altijd een uitweg is uit moeilijkheden en dat je de loop van de gebeurtenissen zelf kunt beïnvloeden.
Als kinder- en gezinstherapeute maakt Brigitte Spangenberg de moeilijkheden van kinderen van dichtbij mee. Ze schreef verhalen rond de meest voorkomende thema´s: angsten, stress, verlegenheid, agressie, eenzaamheid, scheiding, verlies, verdriet enzovoort.
Spangenberg laat zien wat deze verhalen doen. Zij beschrijft ook hoe je zelf verhalen kunt verzinnen, die precies op de situatie van jouw kind zijn toegesneden. Een boek vol ideeën en adviezen voor ouders, opvoeders en leerkrachten.

Aangrijpende belevenissen van kinderen

Pim Steerneman
Uitgeverij Garant
ISBN 90 5350 709 4
Vijf verhalen met achtergrondinformatie voor ouders / opvoeders over o.a. pesten, scheiden, dood en seksueel misbruik.

Een ridder laat zich niets opdringen

Lies de Werdt
Speltherapie met seksueel misbruikte jongens
HvU Press Utrecht
ISBN 90 5723 038 0
Op zeer indringend wijze doet Lies de Werdt verslag van de speltherapie aan Jos, een achtjarige seksueel misbruikte jongen.
Naast een theoretisch kader krijgt de lezer veel concrete voorbeelden aangereikt, die een handvat kunnen bieden in het werken met seksueel misbruikte jongens.
Lies Stelt in haar werken de beeldcommunicatie en een narratieve (verhalende) benaderingswijze centraal. De beeldcommunicatie kan gebruikt worden om de gedragsmanifestaties die uit het misbruik voortvloeien (erotiserend gedrag, behoefte aan controle en macht) een andere betekenis te geven.

Therapeutische verhalen met gevoelsthema´s

Prins Patser

Eileen Cadman
De Vries – Brouwers
Prins Norbert is een verschrikkelijke klier.
Hij doet niets liever dan pesten en vechten. Zijn zusje Prudentia neemt een draak in de arm om hem een lesje te leren. De kleurige prenten bruisen van activiteit. De tekst vraagt soms enige uitleg. Vanaf 4 jaar.

Beer over de vloer

Heleen Cooper
Lemniscaat
Koen is bang voor de beer in de kast onder de trap.
Zijn moeder neemt zijn angst serieus en helpt Koen deze te overwinnen. Samen maken ze de kast schoon en ze vinden ….. een troetelbeertje! ‘En die andere beer? Die zagen ze nooit meer’. Grote donkere sfeervolle prenten. Vanaf 4 jaar.

Moeders willen blij zijn

Eva Janikovszky
Manò
Grappig prentenboek met op elke pagina veel kleine tekeningetjes.
De ik-figuur in dit verhaal wil graag dat iedereen in de hele wereld blij is. Hij ontdekt dat dit niet het geval is en dat iedereen andere wensen heeft. Het is niet eenvoudig. Maar op het einde weet de ik dat het toch kan. Vanaf 5 jaar.

Raad eens hoe veel ik van je hou

Sam McBratney
Lemniscaat
Grote Haas en Hazeltje houden verschrikkelijk veel van elkaar, zóveel dat het bijna niet onder woorden kunnen brengen.
Maar Grote Haas kan alles veel beter! Dus Hazeltje probeert daar iets op te vinden ….. Tot 6 jaar.
Je gevoelens als je jaloers bent / Je gevoelens als je bang bent
Je gevoelens als je boos bent / Je gevoelens als je bedroefd bent
B. Moses en M. Gordon
Dijkstra, Baarn / Utrecht

De ridder die bang was in het donker

Barbara Shook Hazen
Sjaloom
Ridder Frederik is een dappere held, beroemd om zijn heldhaftige daden.
Hij heeft één tekortkoming: hij is bang in het donker. Uit liefde voor Jonkvrouwe Wendela weet hij zijn angst te overwinnen.
Stripachtig prentverhaal met veel humor getekend en geschreven. Vanaf 4 jaar.

Ben is boos

Hiawyn Oram
Lemniscaat
Ben wil niet naar bed, hij wil t.v. kijken.
Hij wordt boos en steeds als iemand zegt dat het zo wel genoeg is wordt hij nog bozer. Hij wordt zo razend dat hij vergeet waar het allemaal om begonnen was. In de prenten is de boosheid duidelijk te zien. Herkenbaar verhaal. Vanaf 5 jaar.

Mark mokt

William Steig
Querido
Mark heft al dagenlang de bokkepruik op.
Alle pogingen van zijn familie en vrienden om vrede te sluiten wijst hij af. Het is ook niet eenvoudig opeens bij te draaien als je iedereen dagenlang hebt genegeerd. Mark doet het tenslotte toch, op een originele manier.
Humoristisch prentenboek over kwaad zijn en het weer goed maken. Vanaf 5 jaar.

Klein mannetje vindt geluk

Max Velthuijs
De Vier-Windstreken
Klein mannetje vindt een klavertje-vier, wat een geluk.
Dat heeft hij wel nodig bij al die ongelukken die hem overkomen.
Geestig verhaal dat duidelijk aangeeft dat geluk en ongeluk heel betrekkelijke begrippen zijn. Vertederende prenten. Vanaf 5 jaar.

Vogel

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075556404X
Vogel maakt verre reizen en raakt zo vervuld van zichzelf en zijn vliegkunst, dat hij alleen nog aan zichzelf denkt.
Op zijn verste reid komt Vogel tot de ontdekking dat andere vogels ook belangrijk zijn en dat de wereld niet alleen om hem draait.
Vogel laat kinderen ervaren dat ieder mens even belangrijk is en zijn eigen wereld heeft.
In het boek staat een versie voor meisjes en een voor jongens.

Oline, het olifantje

Martine Delfos
Trude van Waarden Produkties
ISBN 9075564058
Als de moeder van Oline uit het verboden meertje drinkt, voelt ze zich heel raar.
Zo komt het dat ze niet goed voor Oline kan zorgen. Daarom is het beter dat Oline bij Olifa en Oligeer te wonen.
Oline, het olifantje is bedoeld voor kinderen die te maken hebben met een pleeggezinplaatsing als gevolg van verslavingsproblematiek van ouders.
In het boek staat een versie voor meisjes en een voor jongens.

Net zulke kinderen als jij

R.A. Gardner
Van Loghum Slaterus
De therapeutische boodschap wordt in verhaalvorm aan het kind overgebracht,
De thema´s die in zes geïllustreerde verhalen aan de orde komen zijn:
niet naar jezelf willen kijken om te zien wat je verkeerd doet,
ecxuses aanbieden, wat alleen zin heeft als je ook spijt voelt,
doordrammen om bij je ouders toch je zin te krijgen
het ontlopen van competitie uit angst te verliezen
de juiste houding vinden tegenover plaaggeesten
de nadelen als je verhalen uit je duim zuigt en de angst dat de leugens uitkomen.

Bollie Beer krijgt de zon in zijn buik

Patty van Hoppe
ISBN 9073798477
Door het lezen van het verhaal kan het kind zich ontspannen, onder meer via kleuren, het leert op eenvoudige wijze spanningen los te laten en zichzelf sterker te voelen.

Mijn hoofd zit vol zorgen

Kwint´essens
ISBN 9057880091
Maak jij je wel eens zorgen?
Waarover?
En hoe voelt dat?
Wat doe je als je je zorgen maakt?
Maken grote mensen zich ook zorgen?
Allemaal vragen. Er staan antwoorden in dit boek. Maar je moet ze ook zelf bedenken. Dit boek helpt je daarbij.

Kamil, de groene kameleon

D. Steggink
SWP
Dit verhaal is geschreven voor kinderen die in de thuissituatie te maken hebben met ruziënde ouders waarbij ze getuige kunnen zijn van geweld.

Roosje, het reuzenschaap

Emilio Urberuaga
Lemniscaat
ISBN  90 6069 946 7
Een therapeutisch boek voor kinderen van 4 tot 6 jaar.
Roosje is een heel groot schaap dat ongewenst is, want het kost zo veel tijd om haar te verzorgen. Roosje loopt weg en maakt een aantal omzwervingen. Na een tijdje redt zij een lammetje en komt zo bij een kudde terecht, die zij met haar grote lijf beschermt tegen de wolven.

40. Thuisbehandeling

Zin en onzin van videohometraining

Astrid Kemper en Jan Janssens
De plaats van VHT in de jeugdhulpverlening
SWP
ISBN 9066652268

Thuisbehandeling & hometraining

Luud Muller (red.)
SWP
ISBN 90 6665 429 5
Een staalkaart van visies, methoden, ontwikkelingen en projecten. Compleet en actueel overzicht.
Inhoudsopgave: www.swpbook.com/pdf/429inhoud.pdf

Directieve thuisbehandeling

Luud Muller
SWP 1993
ISBN 9066650419

Videohometraining in gezinnen met een hyperactief kind

Paul Wels en Rianne Jansen
SWP
ISBN 9066651768

41. Uithuisplaatsing

Missen we iets?

F. van Beek
ISBN 90 6665 363 9
Er wordt veel over, maar weinig met jonge kinderen gepraat.
Zeker als het gaat om ‘moeilijke’ zaken zoals levensvragen. Een onderwerp waar menig volwassene nog moeilijk mee uit de voeten kan. Hulpverleners overwonnen hun schroom en gingen in gesprek met jonge uithuisgeplaatste kinderen. Het werden boeiende en levendige gesprekken over het leven, verlangen naar huis, de toekomst, feestvieren, de dood, God en het leven in een groep. Deze en andere belangrijke thema’s worden beschreven, gelardeerd met veel citaten van kinderen. Daarnaast is er aandacht voor de gespreksvoering met jonge kinderen over levensvragen en waarom dat zo vaak als moeilijk ervaren wordt. Een boek met citaten en tekeningen van kinderen, vergezeld door concrete handreikingen voor iedereen die met uit huis geplaatste kinderen werkt. Voor wie niets wil missen van hun belevingswereld en levensvragen.
Fiet van Beek werkte in de jeugdzorg als maatschappelijk werker en journalist. Zij is pleegouder en werkt momenteel als onderzoeker en projectleider bij bureau WESP.

42. Verhalen met gevoelsthema´s

Prins Patser

Eileen Cadman
De Vries – Brouwers
Prins Norbert is een verschrikkelijke klier.
Hij doet niets liever dan pesten en vechten. Zijn zusje Prudentia neemt een draak in de arm om hem een lesje te leren. De kleurige prenten bruisen van activiteit. De tekst vraagt soms enige uitleg. Vanaf 4 jaar.

Beer over de vloer

Heleen Cooper
Lemniscaat
Koen is bang voor de beer in de kast onder de trap.
Zijn moeder neemt zijn angst serieus en helpt Koen deze te overwinnen. Samen maken ze de kast schoon en ze vinden ….. een troetelbeertje! ‘En die andere beer? Die zagen ze nooit meer’. Grote donkere sfeervolle prenten. Vanaf 4 jaar.

Moeders willen blij zijn

Eva Janikovszky
Manò
Grappig prentenboek met op elke pagina veel kleine tekeningetjes.
De ik-figuur in dit verhaal wil graag dat iedereen in de hele wereld blij is. Hij ontdekt dat dit niet het geval is en dat iedereen andere wensen heeft. Het is niet eenvoudig. Maar op het einde weet de ik dat het toch kan. Vanaf 5 jaar.

Raad eens hoe veel ik van je hou

Sam McBratney
Lemniscaat
Grote Haas en Hazeltje houden verschrikkelijk veel van elkaar, zóveel dat het bijna niet onder woorden kunnen brengen.
Maar Grote Haas kan alles veel beter! Dus Hazeltje probeert daar iets op te vinden ….. Tot 6 jaar.

Je gevoelens als je jaloers bent / Je gevoelens als je bang bent

Je gevoelens als je boos bent / Je gevoelens als je bedroefd bent
B. Moses en M. Gordon
Dijkstra, Baarn / Utrecht

De ridder die bang was in het donker

Barbara Shook Hazen
Sjaloom
Ridder Frederik is een dappere held, beroemd om zijn heldhaftige daden.
Hij heeft één tekortkoming: hij is bang in het donker. Uit liefde voor Jonkvrouwe Wendela weet hij zijn angst te overwinnen.
Stripachtig prentverhaal met veel humor getekend en geschreven. Vanaf 4 jaar.

Ben is boos

Hiawyn Oram
Lemniscaat
Ben wil niet naar bed, hij wil t.v. kijken.
Hij wordt boos en steeds als iemand zegt dat het zo wel genoeg is wordt hij nog bozer. Hij wordt zo razend dat hij vergeet waar het allemaal om begonnen was. In de prenten is de boosheid duidelijk te zien. Herkenbaar verhaal. Vanaf 5 jaar.

Mark mokt

William Steig
Querido
Mark heft al dagenlang de bokkepruik op.
Alle pogingen van zijn familie en vrienden om vrede te sluiten wijst hij af. Het is ook niet eenvoudig opeens bij te draaien als je iedereen dagenlang hebt genegeerd. Mark doet het tenslotte toch, op een originele manier.
Humoristisch prentenboek over kwaad zijn en het weer goed maken. Vanaf 5 jaar.

Klein mannetje vindt geluk

Max Velthuijs
De Vier-Windstreken
Klein mannetje vindt een klavertje-vier, wat een geluk.
Dat heeft hij wel nodig bij al die ongelukken die hem overkomen.
Geestig verhaal dat duidelijk aangeeft dat geluk en ongeluk heel betrekkelijke begrippen zijn. Vertederende prenten. Vanaf 5 jaa

43. Verstandelijk gehandicapten

Dagmar

Dorothee Lehmann
Het leer en rijpingsproces van een moeder en haar mongoloïde kind dat nu een zelfbewust  persoon vol levensvreugde is.
Weert 1990

Snoezelen

Snoezelen een andere wereld

J.Hulsegge, A. Verheul
Intro Nijkerk
ISBN 90-266-1830-1
Snoezelen heeft zich als een nieuw fenomeen in de zorgverlening aan gehandicapten ontwikkeld tot een activiteit die steeds meer wordt toegepast.
Met dit boek bieden de auteurs, die deze activiteit in Nederland en daarbuiten tot bloei brachten, een heldere en instructieve handleiding. Snoezelen is een samentrekking van snuffelen en doezelen, woorden die een vaag en loom gevoel oproepen; een activiteit die beleefd wordt in een schemerige, sfeervolle verlichte ruimte, waar zachte muziek klinkt. R wordt een beroep gedaan ophet gehoor, het gezicht , de reuk, de smaak en de tast.
Snoezelenis een ervaring die behalve zwakzinnigen ook demente ouderen, psychiatrische patiënten en normaal begaafden aanspreekt. Actie staat hierbij voorop: er ontstaat een sfeer die bewegend, proevend, ruikend, kijkend en luisterend ondersteunend werkt bij de hulpverlening. Een unieke methode voor het leggen van contacten, die vaak een voorwaarde zijn om minder begaafden zich prettig te laten voelen, zich beter te uiten.

Snoezelen, echt iets voor diepwakzinnigen

C.R. Toren beek
Tijdschrift voor ziekenverpleging 33.
(1980) 8 (8 april).

Zorg voor verstandelijk gehandicapten

Zorg voor geestelijk gehandicapten

T. Kingma
Alphen a/d Rijn 1980.
ISBN 90 14 03395 8
De zorg voor geestelijk gehandicapten is in de laatste  twintig jaar in Nederland tot een ingewikkeld bedrijf uitgegroeid. Hoe is dat zo gekomen?
Waarom zijn inrichtingen en tehuizen opgericht, wat bezielde de pioniers van ouderverenigingen en sociaal pedagogische diensten, met welk doel stichtte men dagverblijven en speelotheken? En hoe werken al die instellingen, wat gebeurt daar en met welke problemen worstelen zij?
Nieuwe organisatievormen vragen om meer beleid. Wat leeft er bij de overheid en bij de bestuurders?
De ouders hebben hard meegewerkt aan alle veranderingen. Toch vinden zij dat ze nog maar aan het begin staan van nieuwe ontwikkelingen. Hoe wordt hun plaats in de toekomst?
En tenslotte draait alles om de gehandicapten zelf. Zij hebben het stukken beter gekregen en zij zijn niet langer uitsluitend object van medelijden en beroepsmatige aandacht. Zij zijn iemand. Maar vindt de samenleving dat ook, of geeft men liever wat in de collectebus dan dat men naast zo iemand op het terras zit?
Medeburger - gemakkelijker gezegd dan beleefd.
De auteur wil de lezer gedocumenteerd informeren over de achtergronden van en ontwikkelingen in de hedendaagse zwakzinnigenzorg. Deze tweede druk is bijgewerkt
En aangepast aan de sinds 1980 veranderende omstandigheden.
Zorg voor geestelijk gehandicapten is bestemd voor studenten sociale en pedagogische academies en opleidingen in de zwakzinnigenzorg, studenten orthopedagogiek en agologie, ouders van geestelijk gehandicapten, leden van ouderverenigingen, medewerkers van sociaal pedagogische diensten  en voorzieningen in de zwakzinnigenzorg en bestuurders van instellingen.

Het vuile schort

J. Fennis
Nijmegen 1975
ISBN 90 255 9827
Dit boek is een pleidooi om de diep zwakzinnige mens te aanvaarden zoals hij is.
Vaak is men, met name in inrichtingen voor diepzwakzinnigen, geneigd het ‘onaangepaste gedrag’
Van deze mensen te ‘normaliseren’. Daartoe worden wetenschappelijke gedragstherapieën en conditioneringstechnieken ontworpen en toegepast.
De auteur van dit boek stelt zich op een ander standpunt.Hij doet dit op grond van zijn jarenlange ervaring als orthopedagoog met diepzwakzinnige mensen en heeft getracht zich in te leven in de diepzwakzinnige mens en diens wereldbeeld.
Dan komen er vraagtekens te staan, achter veel pedagogische maatregelen, ja zelfs achter de structuur van de zwakzinnigeninrichtingen. In zoverre kan men zeggen dat hier een alternatieve visie op zwakzinnigenzorg wordt gegeven. De ondertitel ‘ Bedenkingen over zwakzinnigenzorg, heeft dan ook een dubbele bodem.
Het boek is populair geschreven, dus ook goed leesbaar voor hen die de zwakzinnige mens niet zo van dichtbij kennen. Een aantalconcrete situaties worden zeer plastisch beschreven, waardoor het boekvoor velen onthullend en misschien in eerste instantie hier en daar schokkend kan zijn. Maar de bewogenheid van de schrijver en zijn respect voor deze mens zoals hij is klinken door het hele werk heen. Er worden tenslotte enkelesuggesties gegeven voor een andere aanpak.

In spelen met de wolken (1977)

gaat Joop Fennis nader in op het spelen met zwakzinnigen.

Begeleiding van verstandelijk gehandicapten

A.Boger, A. Hendriks, H. Renders
Baarn 1987

Psychische en gedragsstoornissen

Psychische en gedragsstoornissen bij zwakzinnigen

A. Dosen
Boom Meppel, 1990
ISBN 90-6009-947-8
Terwijl gedragsstoornissen van oudsher de aandacht van de hulpverleners binnen de zwakzinnigen hebben, bestaan over psychische stoornissen nog steeds geen eenduidige opvattingen.
Psychische stoornissen worden vaak over het hoofd gezien. Gevolg hiervan is een ontoereikende hulpverlening. In dit boek worden de bevindingen en meningen van verschillende onderzoekers op dit gebied en diverse stromingen in de praktische hulpverlening integratief besproken. De bestaande theorieën, methoden en praktische ervaringen aangaande diagnostiek en behandeling worden zo uiteengezet,dat de hulpverleners deze in hun dagelijks werk kunnen toepassen.
De heer Dosen is psychiater en heeft zich vele jaren fulltime aan de zwakzinnigenzorg gewijd.

Psychotherapie bij lichtverstandelijk gehandicapte kinderen en jongeren

S. Windemuller, J. Grooteboer e.a.
Van Gorcum, 1998
ISBN. 90-232-3306-9
Het onderzoek naar psychiatrische problemen bij kinderen en jongeren met een lichte verstandelijke handicap is lang onderbelicht geweest.
Het ligt in het verlengde daarvan dat psychotherapie voor deze jeugdigen in Nederland nog geen gemeengoed is. De auteurs van dit boek maken duidelijk dat de psychische stoornissen van deze doelgroep echter wel degelijk succesvol behandeld kunnen worden. Door in te gaan op de mogelijkheden, dilemma’s en beperkingen van verschillende psychotherapeutische behandelwijzen, laat dit boek aan de hand van praktijkvoorbeelden zien hoe ver de ontwikkeling van deze therapieën gevorderd is. Daarmee biedt het de lezer een houvast voor de dagelijkse psychotherapeutische praktijk.
In deel 1 van deze publicatie komen kenmerken van de doelgroep aan bod , naast de factoren die inzicht geven in de oorzaken van het gestoorde ontwikkelingsproces.

Diagnostiek bij jonge zwakzinnige kinderen

E. Hamstra
Groningen 1989

Bewegingsproblemen

Bewegingsproblemen van zwakzinnigen

F. de Kock en H. Kars
Van Loghum Slaterus
ISBN  90 6001 7250
F. de Kock voltooide zijn opleiding tot fysiotherapeut in Haarlem.
Hij was werkzaam in verschillende typen instellingen op het gebied van de gezondheidszorg; onder meer een reumacentrum,het revalidatiecentrum ‘de Hoogstraat’ en enkele ziekenhuizen. Sinds1973 is hij verbonden aan de zwakzinnigeninrichting Eemeroord te Baarn. In de afgelopen jaren is hij zich in het bijzonder gaan verdiepen in de eisen die de hulpverlening aan motorisch gehandicapte kinderen stelt
H. Kars studeerde sociale psychologie aan de Universiteit  van Amsterdam. Na zijn afstuderen was hij enige jaren verbonden aan het rijksobservatiehuis voor jongens te Zeist. Hij werkte daar als research-medewerker en als klinisch psycholoog. Sinds 1973 is hij evenals De Kock werkzaam in Eemeroord, waar hij adviezen geeft over de behandeling en begeleiding van de opgenomen zwakzinnigen.In dit instituut raakte hij geboeid door de ingewikkelde wisselwerking tussen bewegingsproblemen en vragen op het gebied  van de (ontwikkelings-) psychologie bij zwakzinnigen. Van zijn hand verschenen publicaties over diverse vraagstukken binnen de welzijnszorg Dit boek is geschreven voor verzorgers van motorisch gehandicapte zwakzinnigen. Het boek richt zich op kinderen, maar de meeste onderwerpen zijn eveneens op oudere zwakzinnigen  met bewegingsproblemen van toepassing. De ontwikkeling van het jonge kind is complex en boeiend! Zwakzinnige kinderen met (ernstige) bewegingsproblemen plaatsen de opvoeders echter dikwijls voor vragen die nauwelijks te beantwoorden lijken. Adviezen en voorschriften van de fysiotherapeut lijken soms strijdig met de wens het kind een zo aangenaam mogelijk leven te laten leiden en extra belasting te vermijden. In dit boek is voor het eerst getracht nuttige informatie en praktische adviezen zo te verzamelen dat de lezer er in de dagelijkse omgang met het gehandicapte kind direct gebruik van kan maken. Een overzichtelijke indeling met illustraties maakt het voor hen die beroepsmatig met deze kinderen omgaan mogelijk dit boek als vraagbaak te gebruiken.

Communicatie

Communicatie tussen personen met een diep mentale handicap en hun opvoeders

S. van der Maat
Dissertaie Ku leuven 1992
ISBN

Alternatieve communicatie voor gehandicapten

J. Havenaar
Groningen 1991

Aktiveringsoefeningen voor gehandicapte kinderen

H.J. Kaschade en N.E.E. van Veenendaal
Intro Nijkerk 1983
ISBN 90 266 17402
Dit boek kan als een handboek gebruikt worden door hen die beroepshalve of als ouder omgaan met gehandicapte kinderen
De eerste vier hoofdstukken uit de oorspronkelijke uitgave zijn geheel herschreven op het Nederlandse kind en het Nederlandse onderwijs.
Deze vier hoofdstukken zijn het theoretische deel van het boek. Hierin wordt een beschrijving gegeven van de soorten handicaps en de kenmerken hiervan, evenals de opvoeding en de opvoedingsproblemen van het kind met een of meer handicaps.
De hoofdstukkennegen tot en met dertien behandelen achtereenvolgens de houding tegenover het werk,het geheugen, het denken, het waarnemen, de spraakontwikkeling, het schrijven,het begrip van verzamelingen, de motoriek en de creativiteit bij het gehandicapte kind.
Dit is het activiteitendeel het praktische deel.
Het hart van het boek ligt in deel 2, en behandelt de indicatiestelling, therapiemodellen en –technieken. Daaraan ten grondslag ligt de expertise die de auteurs ontwikkeld hebben op basis van de ervaring van vele jaren. 

Het moeilijk lerend kind

J. van Weelden en Niessen
Lemniscaat 1976

Spelen  / speltherapie

Speltherapie,

een vorm van hulpverlening in de zorg voor verstandelijk gehandicapten
Francien Nollen
Paper in het kader van de differentiatie zwakzinnigenzorg
Vrije Universiteit, Amsterdam, mei 1994
Deze paper gaat over speltherapie bij verstandelijk gehandicapten
Het geeft een overzicht van de gehanteerde methoden.
Daarnaast bespreekt ze  de verschillende vormen van speltherapie. De beeldcommunicatie. De hermeneutische speltherapie. Speltherapie gebaseerd op de relatie-therapie van Dosen. Fr. Nollen beschrijft de overeenkomsten en verschillen tussen boven genoemde vormen van speltherapie.

Spelen met de wolken

J. Fennis
Nijmegen 1977
ISBN 90 255 9860 9
Centraal in dit boekje staat het gegeven dat een zwakzinnige evenals ieder ander mens het recht heeft om zichzelf te ontplooien, d.w.z zich te ontwikkelen overeenkomstig zijn eigen mogelijkheden en verlangens.
Conditioneringstechnieken, waarbij het kind gedresserd wordt tot handelingspatronen die niet bij hem passen, dienen daarom verworpen te worden. Betere mogelijkheden zijn te bereiken met het spel.
Vaak wordt echter verondersteld dat diepzwakzinnigen niet kunnen spelen. Joop Fennis toont aan dat dit een misvatting is – veelal voortkomend uit het feit dat de volwassene ook hier het kind niet zijn eigen spel laat spelen, maar hem bepaalde speelactiviteiten opdringt. Men denkt het zwakzinnige kind zodoende iets te kunnen leren. In feite gaat de volwassene zelfs hier het kind proberen te conditionenren. Iets wat niet lukt want spelen en conditioneren zijn onverenigbaar.
Vanuit zijn inzichten en ervaringen als orthopedagoog,verworven in jarenlang werk onder zwakzinnigen,geeft de auteur suggesties hoe dit veranderen kan.
Het voornaamste is wel de mentaliteitsverandering van degenen  die conditioneren. Daarover heeft hij al eerder geschreven in het ‘Het vuile schort – bedenkingen over de zwakzinnigenzorg’.

Videomateriaal

Beeldcommunicatie

Een vorm van kinderpsychotherapie
Een videoband samensgesteld door dr.
Joop Hellendoorn, Aleide van Geens en Petra Flipse, januari 1994

Zie je mij?

Hechting in adoptiegezinnen
RIAGG Zuid-Holland Noord, 1994
Wat gebeurt er als je een kind met een ‘verleden’ in je gezin opneemt.
Hoe is het voor een kind om alles kwijt te raken wat bekend is en in een volledig vreemde omgeving terecht te komen. Hoe is het voor een kind om voor het eerst echt gezien, gehoord en gevoeld te worden. In deze videoproduktie zien we hoe het Chris (4jaar) en Minke (19 jaar) tot nu toe is vergaan. Beiden waren anderhalf jaar oud, toen ze in Nederland kwamen. Op indringende wijze wordt duidelijk, hoe al hun vaak pijnlijke eerste ervaringen nog steeds doorspelen in het heden en hoe je als ouders, door een beter begrip van de verschillende fasen in het hechtingsproces, opnieuw een band op kunt bouwen, gebasseerd op de mogelijkheden van het kind en van jezelf.

Liefde / vriendschap / rouwverwerking

My girl

Columbia Tristar Home Video
(niet aanwezig)
Vada (Anna Chlumsky) is een zwaarmoedig 11-jarig meisje.
Haar beste vriend is Thomas J. (Macaulay Culkin). Vada´s vader, Harry (Dan Aykroyd) is begrafenisondernemer. Samen met hem en haar prettig gestoorde oma woont ze in een klein dorpje, Shelly Devoto (Jamie Lee Curtis) komt als schoonheidsspecialiste bij Harry solliciteren en wordt aangenomen om de overledenen een beetje bij te werken. Ook al is Harry het niet helemaal eens met de werkwijze van Shelly, persoonlijk vindt hij haar zeer interessant. Vada is hopeloos verliefd op haar leraar, maar ziet niets in de liefde tussen Shelly en haar vader. Als haar leraar gaat trouwen en haar beste vriend Thomas J. sterft na een bijensteek, staat haar wereldje op instorten, maar met de hulp van Harry en Shelly vervolgt ze haar weg naar de volwassenheid.

44. Vluchtelingen

Ouder- en Kindzorg voor migranten en vluchtelingen

M. Balledux, J. de Mare (eindred.)
SWP 1995
ISBN 90 232 3050 7
Vanuit verschillende invalshoeken wordt in het eerste deel van dit boek antwoord gegeven op de vraag hoe migranten- en vluchtelingenkinderen in staat zijn zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en welke voorwaarden daarvoor gecreëerd moeten worden. In het tweede deel wordt geschetst hoe de gezondheid van deze kinderen op dit moment is en hoe de zorg aan deze heterogene groepen kinderen en hun ouders verbeterd kan worden. Tenslotte komt ook de Europese situatie rond vluchtelingen, migranten en hun kinderen aan de orde.

Gevlucht zonder ouders

J. Snijders F. van Wel
Integratie van alleenstaande minderjarige asielzoekers in Nederland
SWP 1995
ISBN 9066651822

45. Zwerfjongeren

Het leven zoals het is

Rob Jezek, Diana Lettink en Ton Nabben
Werken met zwerfjongeren
SWP 1995
ISBN 9066651717

Overal en nergens

J.L. Hazekamp en H. Jumelet
Stijlen van aanpak van thuisloze jongeren in Nederland en omringende landen
SWP 1993
ISBN 9066650842


1.       ADHD  5

2.       Adoptie  10

3.       Agressie  15

4.       Allochtonen  15

5.       Autisme  18

6.       (Dag)-dromen  22

7.       Depressie  23

8.       Diagnostiek  23

9.       Echtscheiding  24

10.     Eetstoornissen  33

11.      Fantasie-oefeningen  34

12.     Focussing  35

13.     Gespreksvoering  35

14.     Gezinstherapie  36

15.     Hechting  37

16.     Hoogbegaafdheid  38

17.     K.O.P.P.-kinderen  39

18.     Kindermishandeling  40

19.     Kindertekeningen/ beeldtaal 42

20.     Modulen  46

21.     NLD  46

22.     Oorlogskinderen  47

23.     Ouderbegeleiding  48

24.     Overdracht en tegenoverdracht  48

25.     Pedagogiek/opvoeding  49

26.     Pesten  53

27.     Pleegzorg  54

28.     Poppenspel 54

29.     Protocollen en modulen  55

30.     Psychopathologie  55

31.     Rechten en plichten  58

32.     Rouwverwerking  59

33.     Seksueel misbruik  62

34.     Sociale vaardigheidstrainingen  68

35.     Spelbegeleiding  73

36.     Speltherapie  73

37.     Sprookjes  78

38.     Therapeutische spelen  78

39.     Therapeutische verhalen  80

40.     Thuisbehandeling  88

41.     Uithuisplaatsing  89

42.     Verhalen met gevoelsthema´s  89

43.     Verstandelijk gehandicapten  91

44.     Vluchtelingen  100

45.     Zwerfjongeren  101